BANENMARKT (25-10-1993)

Het financiele weekblad de "Financial Guardian" publiceerde deze week een "prijslijst" van vergoedingen die moeten worden betaald om bij de overheid aan een baan te kunnen komen. De koersen en stemmingen op de banenmarkt als het ware. Voor zover mij bekend, was er hier sprake van een primeur.

Het is in Lagos een publiek geheim dat bij bepaalde overheidsdiensten de recruteringsambtenaren of superieuren moeten worden betaald voordat een sollicitatie in behandeling kan worden genomen. Vooral bij diensten waar veel "extra" te verdienen zou zijn, kunnen de kosten behoorlijk oplopen. Zo wordt werken op een internationaal vliegveld of een grenspost door douane en immigratieambtenateren min of meer als een vergunning tot het drukken van geld beschouwd. Er moet dan ook tot 20.000 Naira (meer dan een jaarsalaris) worden betaald om toegelaten te worden tot de opleidingsinstituten van deze diensten. Elk jaar weer melden zich voor iedere beschikbare plaats meer dan tien kandidaten. Nadat de opleiding is voltooid, volgt de strijd om de plaatsing op een van de posten die als "gold mines" bekend staan. Geld en goede woor den, maar vooral het eerste, doen ook hier weer wonderen.

De nu al weer ruim een jaar geleden verdwenen politie checkpoints (vaak als chequepoints gespeld) kent iedereen beter onder de populai re naam "toll gates". De naam die precies aanduidt wat daar gebeurde. Om er als "tolgaarder" te mogen werken, moest wel eerst een financiële regeling worden getroffen met degenen die op het bureau het werk indelen. Geen goede afspraken vooraf betetekent kantoordienst of een minder lucratieve taak. Regelmatig berichten de kranten over illegale checkpoints, posten bemand door politiemensen die buiten diensttijd nog vlug even een checkpoint opzetten om wat bij te verdienen! Het kost tot 10.000 Naira om politieman te kunnen worden.

Uit eigen waarneming weet ik dat ook in het bedrijfsleven bazen soms betaald moeten worden, indien men voor een buitenlandse opleiding of reis in aanmerking wenst te komen. De dagvergoedingen voor een week in het buitenland vertegenwoordigen niet zelden de tegenwaarde van een jaarsalaris. Een beetje zuinig omgaan met je geld betekent dus een behoorlijk extra inkomen en dergelijke "gunsten" zijn dan ook best een monetaire tegenprestatie waard. Overplaatsing naar het buitenland voor een paar jaar is nog interessanter en is nog meer waard. Hoewel moreel zeer verwerpelijk, is er rationeel bezien sprake van een eenvoudige kosten/baten analyse en betaalt men, desgevraagd, graag.

Tenslotte nog even terug naar de prijslijst, die werd gepubliceerd onder de kop "Banen bij het onderwijs in Lagos te koop". Om een baan met een aanvangssalaris van 7.000 Naira per jaar te bemachtigen, moet er 11.000 Naira worden betaald. Dit is het bedrag dat men kwijt is aan vergoedingen aan recruteringsambtenaren (N5.000), om in de salarisadministratie te worden opgenomen (N3.000) en om er voor te zorgen dat de benoeming officieel wordt bevestigd en gepubliceerd (N3.000). Minder belangrijke overheidsbanen, zoals chauffeur, vergen tot N3.000.

Officieel zijn de juiste opleiding en goede persoonlijke eigenschappen nog steeds de enige criteria waaraan de sollicitant dient te voldoen. Dat in de praktijk het tijdig overhandigen van de juiste hoeveelheid geld als doorslaggevende funktie eis geldt, weet iedereen toch wel.