CUBA – EEN REIS DOOR DE NALATENSCHAP VAN CASTRO & CHE – 21 (03112021)

Vrijdag 9 november 2018 – Viñales – Entronque de Herradura
Erg veel mooie rode aarden akkers en ongeplaveide rode aarden wegen, erg veel van de in deze regio zomaar uit die akkers opstekende mogotes, de kalkstenen heuvels die hier en elders in de Cariben een gek geologisch verschijnsel zijn. Erg veel van die naast en tussen de tabaksakkers thuis horende en voor toeristen van overzee toch wel charmante van allerlei afval uit de buurt – dood palmhout en dode (of niet) palmbladeren en zo – gebouwde drooghutten voor de eerder dit jaar of de vorig jaar geoogste tabaksbladeren. Tja, als ik de dag goed uitgerust en daardoor energiek en opgewekt begin, is er met dezelfde ogen veel meer te zien dan wanneer de dag al een flink stuk is gevorderd. Na die toch wel overmatig serene, bijna vervelende, dag van gisteren zijn we onderweg naar Entronque de Herradura met en route een bezoek aan de Cueva de los Portales, een grottenstelsel waar in oktober 1962, tijdens de Cubacrisis – die in Cuba zelf overigens heel praktisch Crisis de octubre heet – de oktobercrisis – el Comandante Che Guevara zijn hoofdkwartier had. 't Is niet dat ik in die grotten ben geïnteresseerd, in alledaags Rotterdams: die interesseren me geen reet, het gaat meer om het verhaal er omheen en, jawel, nog meer waarom ik me dankzij mijn al lang geleden overleden ouders die crisis herinner. Die een paar jaar voordat de 1ste Wereldoorlog begon geboren ouders hadden daarvan wel iets, maar niet overmatig veel last gehad omdat Nederland neutraal was geweest, maar als jong gezin van die 2e Wereldoorlog en de nasleep ervan – de wederopbouwjaren - des te meer. En ik als bevrijdingsbaby dus ook. Maar goed: niet zeuren, ik wist niet beter totdat......

Totdat Fidel Castro en zijn compañeros begin 1960 in Cuba aan de macht kwamen en er opeens een communistisch geregeerd land voor de kust van de Florida lag, dat zich na de mislukte invasie van door de CIA getrainde en gesteunde Cubaanse bannelingen in de Bahía de Cochinos – de Varkensbaai – tot de Sovjet Unie had gewend voor steun. In ruil daarvoor kregen de Sovjets dan weer bases in Cuba waarop ze hun kernraketten richting Verenigde Staten konden richten, net zoals de Amerikanen bases hadden in Italië en Turkije waar op de Sovjet Unie gerichte kernraketten stonden. De Amerikaanse defensie was echter ingesteld op Russische raketten vanuit Siberië en absoluut niet voorbereid op raketten vanaf Cuba en toen dreigde de Koude Oorlog, de gewapende vrede, wel eens om te kunnen slaan in een nieuwe wereldoorlog, een oorlog waarin zeer waarschijnlijk atoombommen zouden worden afgevuurd en we vast en zeker allemaal de pijp uit zouden gaan. Wist ik veel wat er in de lucht hing. De ervaringsdeskundigen, mijn supernerveuze ouders, grootouders, ooms en tantes, des te meer. Mijn naoorlogse nichtjes en ik als enig neefje hadden geen flauw benul waarom die zich zo druk maakten. Een kernoorlog? Iedere dag door weer en wind op de fiets 12 kilometer heen en 12 kilometer terug naar een nieuwe vorm van voortgezet onderwijs aan de andere kant van Rotterdam die een verzamelbak was voor tegendraadse pubers die elders niet langer welkom waren, zat me heel wat dwarser aan het begin van de jaren 60 van de vorige eeuw. De jaren toen mobiele telefonie, internet en god weet niet hoeveel televisiezenders per kabel of sateliet ons niet konden afleiden van revolutionaire ontwikkelingen zoals de opkomst van the Beatles en – ongehoord in het zwaar verzuilde Nederland waar omroepverenigingen met een religieuze of politieke achtergrond en de verplichte omroepbijdrage zo'n beetje heilig waren – de gratis commerciële zender Radio Veronica die op de middengolf 192 meter begon uit te zenden vanaf een schip dat net buiten de territoriale wateren voor de kust van Scheveningen lag. Wat er een dikke 50 jaar later in Cuba, lui onderuit hangend in een bejaarde Amerikaanse slee, al niet aan herinneringen wordt geactiveerd.

Volgens het grote reclamebord in de berm is het nog 2 kilometer naar de grotten waar el Che, commandant van de Éjercito Occidental, tijdens de Cubacrisis bivakeerde. Nadat de auto niet verder kan, lopen we een stukje door het bos tot aan een natuurlijke opening in de bergwand waar een tegel van de Comision Nacional de Monumentos annoceert dat we bijna bij de toenmalige Comandancia del Che zijn. Verder over een keurig bestraat paadje dat meeslingert met het hier ondergronds stromende riviertje. Behalve als je voor het natuurschoon komt, is er niet veel te zien, eigenlijk helemaal niets. Nou ja, behalve dan na een paar honderd meter die paar slordige muurtjes van betonblokken met in een ruimte erachter een verroest eenpersoonsbed, ernaast een door houten schotten afgeschermde ruimte met een tafeltje met een telefoontoestel erop en wat stoelen er omheen: het voormalige hoofdkwartier. in de lege ruimte daar weer naast staat een betonnen bankje waarop staat: Muchas vezes jugo.... - hier schaakte hij vaak. En dat was het dan. Oftewel: veel gedoe om helemaal niks, maar dat hebben we nu tenminste met eigen ogen gezien.

wordt vervolgd