OP ONTDEKKINGSREIS IN ROTTERDAM - 30 – LET'S GET PHYSICAL - 6 (19102020)

Tussen de Merwehaven en de Keilehaven werd iets minder dan 100 jaar geleden een gasfabriek gebouwd. Sinds zo'n beetje halverwege de 19e eeuw werd in Nederland stadsgas geproduceerd door steenkool te verbranden. Gas dat toentertijd met name nodig was om de straten te verlichten nadat de oliegestookte lantarens waren vervangen door gasgestookte. Op gas koken of je huis met gas verwarmen was nog niet aan de orde, dat deed je met hout of turf of steenkool, waarvan me vaag bijstaat dat het voornamelijk antraciet was. Mijn grootouders en ouders hadden in de naoorlogse jaren kolengestookte fornuizen waarop werd gekookt en hadden een met kolen gestookte kachel in de woonkamer staan, de rest van het huis was 's winters vaak behoorlijk ijzig. Met de verhuizingen, eerst naar Arnhem en een paar jaar later naar Rotterdam, verdween het kolenfornuis en werd voortaan op gas gekookt, de geyser voor warm water in de keuken en de douche kwam pas later. In onze Rotterdamse kelder hadden we een kolenhok dat ergens aan het begin van de herfst door een kolenboer werd opgevuld om de toen nog koude winters door te komen. Één van mijn taken was om aan het eind van de middag naar de kelder te gaan – wij woonden vier hoog - om de kolenkit vol te scheppen zodat de kachel ook 's nachts kon branden. Dat bleef zo totdat de in 1959 bij Slochteren ontdekte Groningse gasbel dit voorgoed zou veranderen. Begin jaren 60 van de vorige eeuw werden de straten opengebroken om de gasleidingen aan te passen of aan te leggen, zoals de laatste jaren de straten worden opengebroken om de kabels voor het internet en zo aan te passen aan de laatste technologische ontwikkelingen. De kolenkachels werden vervangen door gasgestookte kachels en de branders van de warmwatergeysers en de kooktoestellen werden buiten op straat omgebouwd om ze geschikt te maken voor het aardgas. Nadat dat in het hele land achter de rug was werden de gasfabrieken gesloten en veranderde die aan de Keilehaven in 1967 van de ene dag op de andere in industrieel erfgoed.

Sindsdien is er rond beide havens nog veel meer overbodig geworden en er is daardoor nogal wat veranderd. Zo werd de gasfabriek deels gesloopt en werden de nog bruikbare delen, zoals wat gebouwen en de gashouder zonder gas, verhuurd aan Ferro, dat er zijn kantoor en een emailfabriek vestigde. Nee, geen e-mail, maar email. Totdat.... totdat de arbeidskosten in Nederland te hoog werden en de fabriek in 2007 naar een lagelonenland verhuisde. Het naambordje FERRO op de gashouder en de naam Ferro Dome waaronder die al jaren bekend staat, zijn de enige tastbare herinneringen aan het bedrijf dat hier zo'n 40 jaar was gevestigd. Maar er is meer. In oktober 1994 veranderde de Keileweg, de weg langs het fabrieksterrein, aan het einde van de werkdag op kantoor en in de fabriek in een tippelzone of gedoogzone waar straatprostitutie was toegestaan. Dat was, zo lees ik in het Reformatorisch Dagblad van 31 oktober 1994, inclusief gratis busvervoer van de prostituees van hun vanaf die datum verboden werkplek elders in de stad naar de Keileweg en de daar door de gemeente Rotterdam ingerichte afwerkplekken. Dit gebeurde in de tijd dat ik wekelijks in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied voor mijn werk onderweg was en geen idee had dat mijn moedertaal werd verrijkt met woorden die ik pas veel later zou horen, leren begrijpen en aan mijn vocabulaire zou toevoegen. Na klachten van de vrouwen die er werkten dat ze de Keileweg onveilig en niet al te prettig vonden, vroeg het Centrum Beeldende Kunst de kunstenares Lydia Schouten, die aan het begin van haar carrière performances maakte over de vrouw als seksobject, romantiek en erotiek, om die trieste omgeving wat op te fleuren. Ze maakte twee doeken waarvan de ene in 2005 net als de tippelzone werd opgedoekt en de andere verhuisde naar een gevel aan de Eendrachtstraat met als overbuur het portret van Melly Shun op de buitenmuur van wat toen nog Witte de With Centrum voor Hedendaagse Kunst mocht heten. Het was “een portret van een sterke sensuele vrouw met blote borsten en een lichtlijn van erotische schuttingwoorden. Zo wilde zij laten zien dat het daar niet alleen ging om geld verdienen, maar ook om het prikkelen van de fantasie.” Stel je voor: het blote bovenlichaam van een naar beneden kijkende vrouw met Afrikaans bloed over wiens borsten staat geschreven Plotseling, als ik net mijn tepel wil gaan kussen, zie ik honderden mannen me bekijken....” Geen erotisch schuttingwoord te bekennen. Dat gemis wordt echter meer dan goedgemaakt door de onschuld van een lichtgekleurd meisje op een driewielertje die opkijkt naar wat ik fotografeer en dan, al wijzend naar het doek, naar haar donkergekleurde moeder schreeuwt “Mama, die vrouw heeft tietjes.” De moeder reageert niet. Ze roept het nog eens en nog eens totdat die, om ervan af te zijn, gegeneerd toegeeft dat die vrouw inderdaad tietjes heeft.

wordt vervolgd