OP ONTDEKKINGSREIS IN ROTTERDAM – 19 – ORANJEBOOMSTRAAT - 2 (08052020)

De vorige keer dat ik door de Oranjeboomstraat in Rotterdam-Zuid liep was toen de trein nog via de vaste brug over de Nieuwe Maas en via de Hef over de Koningshaven heen reed in plaats van door de tunnel onder het water door, de tram nog door de Oranjeboomstraat reed en de brouwerij van Oranjeboom, het bier waarbij een man zich thuisvoelt, nog volop in bedrijf was. Dat is allemaal lang geleden, dat was in de vorige eeuw. De enorme brouwerij hield er in 1990 na ruim 100 jaar mee op en is sindsdien gesloopt. Vandaag wil ik eerst de door Lotfi El Hamidi in zijn NRC column beschreven Oranjeboomstraat gaan bekijken en dat is van de rivier af, dieper de wijk Feijenoord in. Aldus ga ik op zoek naar de moskee, de seksbioscoop en de coffeeshop die vrijwel elkaars buren zouden zijn. De dankzij de brouwerij, het tramverkeer en nog een paar andere grote bedrijven – zo is de maker van Luxaflex jaloezieën er sinds 1933 gevestigd, alsook de voormalige margarinetak van Unilever - ooit zo bruisende straat is veranderd in een nogal deprimerende straat die totaal verkeerd is opgeknapt door mensen die er zelf niet hoefden te gaan wonen, maar die gelukkig nog wel lekker breed is door de tramrails die er vroeger in het midden lag. Wat het sombere sfeerbeeld versterkt, voor mij althans, zijn de moslima's die zonder moeite herkenbaar zijn. Ze zijn vrijwel identiek gekleed, alsof er kledingvoorschriften bestaan: een grote hoofddoek, een zo te zien ruimvallende en daardoor iedere vorm verhullende enkellange jas waardoor nog wel net is te zien dat ze dikke korte sokken dragen die zijn gestoken in platte schoenen. Geen hoge hak gezien. Ieder zijn meug...... Na wat doorzetten, ontdek ik eerst de Blind Date Sex Bios die je hier natuurlijk niet zou hebben als er geen geld te verdienen viel. Een paar huizen verderop, zo te zien in een voormalig schoolgebouw, de Anadolou Moskee van de Turks-Nederlandse gemeenschap en een stukje terug ontdek ik uiteindelijk coffeeshop Ras-Elma, wat dat dan ook mag betekenen, maar wat er te koop is weet iedereen. Ietsje verder, in de Rosespoorstraat, het NS-station Rotterdam-Zuid, dat tot mijn verrassing nog steeds bestaat, hoewel ik de indruk krijg dat alleen de stoptrein naar Dordrecht, of Den Haag in de andere richting, er af en toe stopt. Het is zo te zien onbemand en slechts toegankelijk door die voor linkshandigen zo uiterst onhandige OV-poortjes, althans dat begreep ik voordat de coronacrisis uitbrak toen dit soort maatschappelijk onrecht nog in een Rotterdamse huis-aan-huiskrant aan de kaak werd gesteld.

Aan de kop van wat ooit het eiland Feijenoord was, tussen de voormalige spoorweg en de in onbruik geraakte Nassauhaven, lagen voorheen de bierbrouwerij en de margarinefabriek van van den Bergh en Jurgens. Oranjeboom was vertrokken, de margarinefabriek bestond nog, er moest een nieuw kantoor voor Unilever worden gebouwd. Wat lag er meer voor de hand dan het terrein waarop voorheen de brouwerij stond? Maar jeetje, wat kwamen de architecten met een fantastisch ander idee: in plaats van op het vrijgekomen terrein te gaan bouwen – de voor de hand liggende oplossing toch? - stelden zij voor het kantoor dwars over de al bestaande bedrijfsgebouwen heen te bouwen. Een gebouw dat we terecht zouden leren kennen als de Brug. Want dat is precies wat het is: een brug over de fabrieksgebouwen en kantoren die er al stonden en waarin margarines en zo werden en tot op de dag van vandaag worden geproduceerd. Tussen de Oranjeboomstraat en de fabrieken van Unilever – of tegenwoordig Upfield Nederland – wordt het Hefkwartier gebouwd met straatnamen als Bottelaarstraat en Tapstraat. Voor de zekerheid is er op de straatnaamborden bijgezet “Herinnert aan bierbrouwerij d'Oranjeboom.” Aan de andere kant van Blue Band margarine en de Calvé Pindakaas – volgens de borden althans - ligt de Nassauhaven. Op de tegenover gelegen oever waarvan nog wat Rotterdam-Zuid van lang geleden ligt, toen het kale eiland Feijenoord door Pincoffs de volgende eeuw werd ingetrokken. En wat te denken van dat ene gebouw dat nogal eenzaam in het Nassauhavenpark staat met op de buitenmuur KONINKLIJKE ROTT: BETONIJZER Mij v/h van WANING & Co waar op de stoer gedecoreerde voorgevel duidelijk voor de eeuwigheid is vastgelegd waarmee men zich hier bezig hield: ROTTERDAMSCHE CEMENTSTEENFABRIEK. De uit 1898 daterende kantoorvilla, een zwaar verwaarloosd Rijksmonument, werd ontworpen door Ir. Van Waning zelf, de architect en zakenman die in de gevel vooral zijn eigen producten toepaste. Dankzij de betonnen rioolbuizen die van Waning als een der eersten in Nederland maakte en onder andere in Paleis het Loo installeerde werd het bedrijf Koninklijk. Andere tijden. Aan de kant van de villa ligt in de smalle haven een een getijdenoever in wording, dit is iets dat mij bezighoudt omdat hetzelfde in andere destijds gegraven havens – de veel bredere Maashaven en Rijnhaven – wordt voorgesteld en daar op bezwaren stuit van degenen die dachten op de Katendrechtse kades iets te hebben gekocht met uitzicht over het water in plaats van een park en wie weet daarna ook huizen.

wordt vervolgd