LAS MALVINAS SON ARGENTINAS! (15042017)

Zoals ieder jaar herdenkt Argentinië op 2 april de gevallenen van de oorlog om de Malvinas, de Falklandeilanden, de oorlog die begon op 2 april 1982 toen Argentijnse troepen het Britse overzees gebiedsdeel bezetten. Iets dat ik me herinner als de dag van gisteren omdat ik toen in Londen woonde en werkte en daar tijdens de maanden na die invasie meerdere malen per dag werd geconfronteerd met Prime Minister Margaret Thatcher en het nogal overdreven Britse patriottisme. Wat was ik opgelucht toen de Argentijnen zich op 14 juni overgaven en het thema langzaam maar zeker uit het nieuws verdween. Twintig jaar later werkte ik tot mijn eigen verrassing in Buenos Aires en ging aan de Plaza San Martin wonen. Aan de voet van dat plein staat het monument voor de gevallenen van de oorlog om de Malvinas. Op 2 april 2002 wandelde ik daar voor het eerst naartoe en luisterde naar de verhalen die er door oud-strijders en nabestaanden werden verteld. Die waren stukken minder heroïsch dan aan de noordkant van de Atlantische Oceaan, veel menselijker. En zeg nu zelf, 't is toch raar dat een land zo ver weg volhoudt dat die eilanden tot hun grondgebied behoren.

Op zondag 2 april 2017, precies 35 jaar later, heb ik door het gedoe rondom Brexit een déjà vu als een Britse politicus verklaart dat Groot Brittannië Gibraltar – sinds 1713 een Brits overzees gebiedsdeel – tegen Spanje zal verdedigen zoals het destijds de Falklandeilanden tegen de Argentijnse invasie heeft verdedigd. En dat alleen maar omdat in de EU spelregels voor de onderhandelingen over de uittreding van de Britten is vastgelegd dat een eventuele overeenkomst niet automatisch van toepassing zal zijn op Gibraltar, mits Spanje daar toestemming voor geeft. Ook in Argentinië is men nog lang niet klaar met de zo tragisch verlopen oorlog. Een paar dagen na de herdenking wordt telefoonmaatschappij Telecom veroordeeld omdat het in 2012 een abonnee die naar een kennis in de Falklands had gebeld het internationale tarief in rekening had gebracht, terwijl het volgens de vaderlandslievende klager om een gesprek binnen de Argentijnse landsgrenzen ging. Toen ik dat las, moest ik erg lachen omdat ik vermoedde dat het een opportunistisch opzetje betrof waarbij het om geld ging en het verder niets met patriottisme te maken had. En dan is er sinds 2015 het bankbiljet van 50 Pesos waarop de Malvinas groot zijn afgebeeld. De toelichting daarbij van de Centrale Bank laat niets te raden over: “het ontwerp bevat zowel symbolische als karakteristieke elementen van de geografie van de Malvinas, Zuid-Georgia en de Zuidelijke Sandwicheilanden die de Argentijnse soevereiniteit over de archipel verklaren.”

Kort op doorreis in Nederland lees ik niet alleen de oorlogstaal uit Londen en de patriottische uitspraak van een Argentijnse rechtbank, maar toevallig ook over de tentoonstelling “Modern Candor. The struggle for the Falklands/Islas Malvinas” in het Allard Pierson Museum. Daar heeft Jasmijn Visser een aantal kaarten uit de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam gecombineerd met kaarten en infografieën die zij zelf maakte voor haar Falklands Project. Zij verbleef daarvoor in 2013 drie maanden op de eilanden, langer dan het Argentijnse leger in 1982. Dankzij historisch onderzoek is ze bovendien stukken beter op de hoogte dan de meeste Argentijnen van wat zich er heeft afgespeeld sinds Spanje en Portugal in 1494 in het Verdrag van Tordesillas de wereld buiten Europa verdeelden. In Argentinië komt men qua historische kennis over het algemeen niet veel verder dan regelmatig “Las Malvinas son Argentinas” te scanderen en is er dan van overtuigd dat het zo is. Op donderdag 6 april bezoek ik de expositie en vind die in eerste instantie nogal saai. De kleine verklarende teksten in de infografieën – wereldkaarten met veel pijlen die allemaal richting Malvinas gaan – zijn vrijwel onleesbaar. Ook zie ik het verband niet tussen de wand met 25 “Lunar Charts” – kaarten van de maan – en de eilanden die in 1600 door Sebald de Weert als eerste op een kaart werden ingetekend en daarna lang bekend stonden als de Sebald Eilanden. Maar omdat het onderwerp me interesseert, houd ik vol en beleef de “candor,” de vrijmoedigheid, waarmee de ogenschijnlijk niet bestaande verbanden tussen Zimbabwe, Nepal, Panama, de maan en de Falklands en de oorlog van 1982 worden geduid. Panama is gemakkelijk. Nadat het Panamakanaal in 1914 werd geopend, verviel voor de scheepvaart de noodzaak rond Kaap Hoorn te varen en daarmee de functie van Port Stanley – de hoofdstad – als vluchthaven en ravitailleringspunt. Maar Zimbabwe? Daar komen de in de nasleep van de Rhodesische onafhankelijkheidsoorlog goed getrainde mijnopruimers vandaan die de door de Argentijnen aangelegde mijnenvelden ruimen. Nepal? Daar kwamen de Ghurka's vandaan die tijdens de oorlog aan Britse zijde vochten. Kaarten van de maan? Als eerste een man op de maan laten landen, de ruimterace, was onderdeel van de koude oorlog, die ook een rol speelde bij het Argentijns-Britse conflict. De Argentijnen stonden namelijk op het punt een overeenkomst met de USSR te sluiten om in de wateren rond de Malvinas op krill – garnaalachtige zeedieren – te gaan vissen. Een paar dagen later vlieg ik terug naar Buenos Aires, waar al deze nieuw opgedane kennis weinig waarde heeft. Hier heb je aan vier woorden meer dan genoeg: “Las Malvinas son Argentinas!”