CARGO CRUISE – dagboek van een zeereis - 17 (01112015)

Dinsdag 15 september 2015 – Panamakanaal – Manzanillo – Panama
Na de Pedro Miguel-sluis varen we onder de Centenariobrug door en bereiken de beruchte Culebra Cut. Daar loopt het kanaal dwars de Continental Divide, de Panamese bergkam aan de kant van de Stille Oceaan die de trait d'union is tussen de Noord-Amerikaanse en Zuid-Amerikaanse bergruggen, die van het uiterste noorden van Alaska tot het meest zuidelijke punt van Tierra del Fuego lopen. Er moest daar worden gegraven, gehakt en er werden eindeloos springladingen tot ontploffing gebracht om “la grande tranchée”, de “hell's gorge”, aan te leggen. Een gigantische menselijke ingreep in het landschap om dwars door een 95 meter hoge bergpas een doorgang voor het kanaal te forceren. De ontdekking van die pas was op zich een enorme meevaller omdat men er tot zeker 1850 van uitging dat het laagste punt op ongeveer 200 meter boven de zeespiegel zou liggen. Historici schrijven dat Koning Karel V van Spanje rond 1524 interesse toonde in de aanleg van een kanaal, maar dat zijn opvolger Filips II het graven ervan verbood op straffe van de dood. Hij was als streng gelovig Rooms-katholiek van mening dat de mens niet mocht ingrijpen in Gods schepping. Dat ook de natuur zich tot het uiterste verzette, hebben de kanaalbouwers aan den lijve ondervonden. Door de hevige regenval die Panama kent in het lange regenseizoen en de wat al te optimistische berekening van de hellingen – veel te schuin – van de afgravingen, kon men in de Culebra Cut voortdurend van voren af aan beginnen met graven, hakken en opblazen en de afvoer van het graafafval. Dagje lekker gewerkt, 's nachts een stevige bui waardoor hoger gelegen aarde, bomen, rotsblokken en wat dies meer zij naar beneden kwamen. Soms als een modderlawine, soms heel geleidelijk als een gletsjer. Met als gevolg dat men de volgende dag van voren af aan kon beginnen. De geologische verrassingen bestonden ondermeer uit het omhoog komen van de bedding van het kanaal, in een goed gedocumenteerd geval 2 meter in 5 minuten! Terwijl we met matige snelheid door de bijna 14 kilometer lange Culebra Cut varen, heerst er een serene rust alsof het hier nooit anders is geweest.

In de Pedro Miguel-sluis is een andere loods aan boord gekomen, zou “mijn loods” dan toch eerder van boord gaan? Dan is het nu echt de hoogste tijd om de vraag te stellen die op mijn lippen brandt: “Stamt u af van de arbeiders die uit West-Indië naar Panama kwamen om aan de bouw het kanaal te werken?” Hij vertelt dat zijn grootvader uit Jamaica afkomstig was en voor de “gringo's” als bakker heeft gewerkt en dus niet voor de Fransen. Nee, ze zijn nooit teruggegaan naar Jamaica voor familiebezoek, hij weet helemaal niet eens of ze daar nog wel familie hebben. ”Wij zijn Panamezen,” zegt hij “we hebben het hier goed en worden niet gediscrimineerd. We hebben niets meer te zoeken in Jamaica.” En dat ondank zijn voortdurende geklaag tussendoor. Zowel de Fransen als de Amerikanen discrimineerden de zwarte arbeiders meer dan stevig. De Amerikanen introduceerden na hun overname van het kanaal de zogenaamde Gold en Silver indeling van de arbeidscontracten, een systeem dat complete segregatie van blank en zwart inhield. In plaats van de “slegs vir blankes” bordjes uit de Zuid-Afrikaanse apartheidsjaren, stonden er in de kanaalzone overal bordjes die aangaven wat voor “Gold employees” of voor “Silver employees” was bestemd. Tot en met in de winkels voor het personeel waren scheidingswanden aangebracht om er voor te zorgen dat ieder aan zijn “eigen” kant boodschappen deed. Al met al werden blanke werknemers in de watten gelegd en zwarte werknemers grotendeels aan hun lot overgelaten. En nu beklaagt de loods zich tegen mij dat de Panamese regering de oorspronkelijke bewoners van het land aan het voortrekken is met toelagen en subsidies waarvoor de andere etnische groepen niet in aanmerking komen. “Als je Indiaan bent, kom je voor zoveel regelingen in aanmerking, dat je nooit meer hoeft te werken!”

De meerderheid van de naar schatting 25.000 doden die waren te betreuren bij de aanleg van het kanaal hadden dezelfde huidskleur als de loods. Doden die vielen door arbeidsongevallen, maar vooral door malaria, gele koorts en andere tropische ziekten. De regering van de Verenigde Staten, die op 4 mei 1904 bezit had genomen van alle activa van de Franse Compagnie Nouvelle du Canal de Panama, profiteerde in de jaren daarna van zowel van medische- als technische vooruitgang om de bouw van het kanaal met succes te voltooien. Om maar te zwijgen van de financiële middelen die het ter beschikking had om haar geopolitieke doelstellingen te bereiken. In 1903 had Panama zich met hulp van de VS afgescheiden van Colombia, als tegenprestatie hadden de VS de concessie voor het kanaal verworven en het eeuwigdurende recht op een strook land van 8 kilometer aan beide zijden van de af te bouwen waterweg.

wordt vervolgd