ROUTE LE CORBUSIER – 26 (10122014)

Dag 11 – Casa Curutchet – La Plata – Argentinië.
Dat huis dat hier qua uiterlijk eigenlijk niet thuishoort, moet Casa Curutchet zijn. Als ik het voor het eerst zie op die zonnige voorjaarsdag in november 2011 weet ik dat gelijk. Net als Villa Ocampo in Buenos Aires is het een in de omgeving uit de toon vallend wit huis, met aan de ene kant lelijke hedendaagse hoogbouw en aan de andere kant een klassiek Argentijns familiehuis van 70 of 80 jaar geleden. Het lijkt nogal klein, het “postorderhuis” dat Le Corbusier op bestelling voor Dr. Pedro Curutchet ontwierp. Hij was een plattelandsarts, die mij het woord “surgery”, het Engelse woord voor een artsenpraktijk, beter deed begrijpen: Curutchet was een huisarts die bij gebrek aan faciliteiten in de wijde omgeving ook kleine operaties uitvoerde. Al doende ontwikkelde hij een internationaal erkende chirurgische methode – waarbij de stand van de hand essentieel is - inclusief de daarbij passende instrumenten. In 1948 wilde hij zich op het uitdragen daarvan gaan concentreren en kocht een lapje grond in La Plata om een praktijkhuis te bouwen. Hij wist precies wat hij wilde en beschreef dit in een uitgebreid document dat in eerste instantie naar meerdere architecten in Buenos Aires werd gestuurd. Hij kreeg geen enkele reactie. “Arrogantie”, was zijn conclusie. Zijn zuster Leonor reisde destijds met enige regelmaat naar Parijs en hij besloot via haar Le Corbusier te benaderen. In september 1948 was het zover, Corbu bestudeerde het informatie- c.q. eisenpakket en besloot binnen een paar dagen de opdracht te aanvaarden. De heren werden vervolgens zo'n beetje correspondentievrienden. Al brieven schrijvend werden afspraken gemaakt over honoraria, het ontwerp, de prijs, de betalingsvoorwaarden, de uitvoering en het toezicht. Le Corbusier, druk in de weer met de Unité d'Habitation in Marseille, had aangegeven geen tijd te hebben om naar Argentinië te komen en stelde een aantal architecten voor die zowel zijn ontwerp zouden kunnen omzetten in bouwtekeningen als toezicht op de bouw zouden kunnen houden. Waarschijnlijk zonder verder na te denken, koos Curutchet voor Amancio Williams, een modernistische architect die met Le Corbusier correspondeerde en wiens naam boven aan het lijstje stond.

Het uit twee delen bestaande huis was niet gemeubileerd en niet al te best onderhouden, hoewel dat juist een extra aanmoediging was om je voor te stellen hoe het was toen Dr.Curutchet er nog woonde en werkte. In het voorste gedeelte, een op palen geplaatste langwerpige betonnen doos, was de praktijk gevestigd, het achterhuis was het woongedeelte. De verrassing was dan weer dat je vanuit het woonhuis een groot terras met uitzicht op het park aan de overkant opliep, een terras dat op het dak van de praktijkruimte ligt. Wonen en werken gescheiden, één van Le Corbu's uitgangspunten voor moderne stedenbouw, was op kleine schaal dus ook te realiseren. Daarnaast voldoet het huis voor 100% aan de vijf eisen voor de moderne architectuur: daktuin/dakterras, staat op palen, vrije gevelindeling, een interieur zonder draagmuren en lange horizontale ramen. Alle stokpaardjes verwezenlijkt op een tussen bestaande bouw geklemd onmogelijk klein perceel. Als reden voor het accepteren van de opdracht wordt gesuggereerd dat Le Corbusier samen met een aantal Argentijnse architecten bezig was zijn plan voor de herontwikkeling van Buenos Aires aan de autoriteiten te slijten, iets waar diezelfde autoriteiten – net als in Saint-Dié – nooit om hadden gevraagd. Dat is een ander opvallend aspect van zijn werk: veel plannen voor stedelijke (her-) ontwikkeling waarvan er bij mijn weten er maar één is uitgevoerd: Chandigarh.

Voor de ontspannen speelfilm “El hombre de al lado”, waarvoor Casa Curutchet als decor diende, werd het huis tijdelijk ingericht als woonhuis en kantoor voor de ontwerper Leonardo Kachanovsky en zijn gezin. Door naar de film te kijken, beleef je het huis op een manier zoals het geweest moet zijn toen Dr. Curutchet er in woonde. Mooi die interne houten brise-soleil die als “gordijnen” voor een slaapkamer dienen, mooi die houten vloeren die uit kleine vierkante blokjes bestaan, gek dat beeld van Ennio Iommi, waarvan de rondingen zo contrasteren met de strakke vormen van het huis. De beeldhouwer was/is boos dat het een beetje weggestopt in een hoek op de begane grond staat. Dankzij voortschrijdende kennis viel het me bij het bekijken van de documentaire “La Máquina de Habitar” opeens op dat de gevel van Casa Curutchet wel heel erg veel weg heeft van de façade van de fabriek in Saint-Dié des Vosges. En dat de “hellingbanen” naar boven – in plaats van trappen – erg veel lijken op de entree van het cultureel centrum en de kerk van Firminy. Toch weer die bak met Legoblokjes en het hergebruik van delen van andere ontwerpen? Toch weer halve of hele recycling van eerdere ideeën zoals bij zijn voorstel voor Villa Ocampo in Buenos Aires? En bovenal wordt in de docu duidelijk gemaakt dat het Amancio Williams is geweest die van een ontwerp een gebouw heeft gemaakt, hij maakte alle constructietekeningen en zorgde ervoor de maatvoering van de Modulor werd toegepast. Eigenlijk had Williams in Argentinië zo'n beetje dezelfde rol die Iannis Xenakis had bij het ontwerp van het Philipspaviljoen: Le Corbusier laten schitteren.

slot volgt