OP ONTDEKKINGSREIS IN ROTTERDAM – 8 – DE BUURT VAN BOB (16052014)
Op de vooravond van de herdenking van het Duitse bombardement van Rotterdam word ik verrast met de documentaire “Tamelijk gelukkig”, een poging tot een biografie van de schrijver Bob den Uyl. Niet geheel toevallig had ik daarvan vorig jaar februari de presentatie bijgewoond tijdens het Rotterdamse Filmfestival. Dat was een wat verwarrend gedoe. Kleine bioscoopzaal in, niet te veel mensen, licht uit en dan begint zomaar een documentaire van Heddy Honigmann die “Herinneringen aan Vuur” heet. De twijfel slaat toe, zitten we wel in de goede zaal? Het gaat over het bombardement van 14 mei 1940, beelden van hoe Rotterdam werd gebombardeerd en brandde, worden afgewisseld met ooggetuigenverslagen en herinneringen van inmiddels op leeftijd zijnde mensen die het allemaal hebben meegemaakt. Zij dragen het trauma van toen nog steeds met zich mee, ik zit af en toe met een brok in mijn keel te kijken. Zoiets heb ik gelukkig nooit meegemaakt en wil het liever ook nooit meemaken. Bob den Uyl is ongemerkt even naar het tweede plan verdwenen, maar verschijnt na de pauze. Nu ik het terugzie, komt het allemaal weer naar boven. Hans Wap, beeldend kunstenaar en vriend van Bob, belt aan op huisnummer 31b van een straat waarvan de naam niet wordt genoemd. Tegenwoordig woont Melanie er, zij weet niet dat de schrijver lang geleden in haar huis heeft gewoond. Zijn naam kent ze wel, maar ze heeft nog nooit iets van hem gelezen. Samen gaan ze naar het balkon op de bovenste verdieping en dan vertelt Hans: “Dit is de plek waar Bob den Uyl – destijds 10 jaar oud – met zijn vader naar het bombardement heeft staan kijken.” Op dat moment besluit ik uit te zullen zoeken waar dat huis staat om daar voor de deur op 14 mei 2014 om 13.27 het bombardement te gaan herdenken.
Tussen neus en lippen door worden in de docu over Bob straten en/of huisnummers genoemd. De zegeningen van het internet, in deze dus Google Streetview, die ik bij tijd en wijle als “wat teveel van het goede” afdoe, zijn desalniettemin erg handig als je ze nodig hebt. Al doende ontdek ik dat het huis met nummer 31b in de wijk Bergpolder aan de Tak van Poortvliet staat. Vlakbij “de Boogjes,” het viaduct van het Hofpleinlijntje. Wat dichter naar het centrum toe werd den Uyl geboren in de Herlaerstraat die ligt ingeklemd tussen diezelfde spoorlijn en het Gerechtsgebouw aan de Noordsingel. Zijn geboortehuis en een paar naastgelegen panden zijn gesloopt om ruimte te maken voor eigentijdse woonwensen. Op de blauwe schutting die het terrein afschermt zijn wat affiches aangebracht die melden dat “EXPEDITIE NOORD” wegens enorm succes is verlengd. Ja, ja. Het project is bij gebrek aan belangstelling al bijna een jaar geleden gestopt, terwijl er kennelijk geen geld over was om die borden weg te halen. Ik maak wat foto's over de schuttingrand heen om eenmaal weer thuis het overwoekerde perceel te bekijken..... Bob den Uyl was een ver familielid van oud-Premier Joop den Uyl en net als “Ome Joop” van Gereformeerde huize. Hij ging dus naar de Gereformeerde bewaarschool in de buurt, de Juliana van Stolbergschool aan de Rodenrijselaan 74. De ingang van die school ligt tegenwoordig om de hoek en de leerlingen zijn niet al te Gereformeerd meer. Dat maak ik althans op uit de overwegend lange gewaden en de hoofddoekjes van de meeste afhaalmoeders.
Via de Gereformeerde Bergsingelkerk – op de hoek aan de overkant is in monumentale oude HBS nu de Islamitische Universiteit gevestigd – richting Tak van Poortvlietstraat. De familie den Uyl ging er wonen nadat de nieuwbouw in 1936 was opgeleverd en stond daar dus op 14 mei 1940 op het balkon om te zien hoe de bommen op het centrum van Rotterdam vielen. Ik ga op een bank in het park voor het huis zitten wachten tot het tijdstip waarop het bombardement begon, hetgeen wordt aangekondigd door het luiden van de klokken van de Bergsingelkerk. Het gebeier zal net zo lang duren als de Duitse aanval: iets meer dan 10 minuten. De stilte wordt slechts eenmaal verbroken door een overvliegende traumahelikopter, een rare toevalligheid. Terug naar af loop ik door de Insulindestraat langs het viaduct van voormalige spoorverbinding met het strand van Scheveningen. Velerlei indrukken: een dichtgetimmerd woningcomplex waarvan de gevel is gedecoreerd met gefiguurzaagde fantasiedieren, de voormalige Bilderdijkschool voor Lager Onderwijs waar Bob school ging, onder sommige boogjes heimweeschilderingen. Een paar natuurstenen decoraties van de beeldhouwer Jan Altdorf zijn door vandalen van een kleurtje voorzien, oftewel verziekt. Aan de kop van het Haagseveer staat het flink uit de kluiten gewassen monument ter herinnering aan het gebombardeerde station Delftsche Poort. Kort daarna is het minuscule saaie flatje aan de Botersloot 28d een lichte deceptie, maar het ligt wel naast de Gemeentebibliotheek waar op de achtergevel Bob's schoolrapport van 1 maart 1940 is geprojecteerd. Hoewel sommige van zijn boekentitels zoals “Een zwervend bestaan” en “Het reizen vereist sterke zenuwen” – van beide weet ik alles af – anders doen vermoeden, had Bob den Uyl volgens zijn biograaf helemaal niets op met reizen. Hij woonde zijn leven lang in een corridor van hooguit vier kilometer lang en iets meer dan een kilometer breed, waardoor deze ontdekkingsreis door Rotterdam er na een paar uur alweer opzit.