KLAPSTOEL IN EEN KOFFER (01042914)

Het voordeel van af en toe eens bezoekers uit het vaderland te ontvangen is dat ik soms op plaatsen kom waar ik anders nooit zou zijn gekomen. Neem nu mijn oud-collega én tangofanaat Evert die in Buenos Aires in een tango guesthouse op minder dan 10 minuten lopen van mijn appartement onderdak had gevonden. Nu is het niet zo dat hij niet bij mij had mogen logeren, maar tangueros hebben nu eenmaal een afwijkende ritme. Zij gaan vooral na donker op pad en komen dan bij het krieken van de dag weer thuis om te gaan slapen, juist op het moment dat mensen zoals ik weer aan het werk gaan. De patio van het guesthouse is een huiskamer in de open lucht waar de gasten tijdens het ontbijt of de koffie ervaringen uitwisselen en elkaar tips geven. Of op hun gemak de passen nog eens doornemen die ze gisteren op de tangoschool hebben geleerd of vannacht in de milonga hebben geoefend. Én je maakt er kennis met kleurrijke vogels zoals de uit de Verenigde Staten afkomstige Robert Saunders en zijn vrouw Kala Ladenheim. Hij houdt zich bezig met “visual poetry”, zij is gezondheidszorgexpert en schrijft experimentele gedichten. Bij de kennismaking staan ze op het punt om naar Montevideo te gaan voor een optreden met zijn performance “Folding Chair in a Valise”, de klapstoel in een koffer, terwijl zij gaat voorlezen uit eigen werk. De achterblijvers worden bij het “tot ziens” aangemoedigd om daarvan over een paar dagen voor een reprise naar de patio te komen.

Een frisse avond in maart, het is goed te voelen dat de herfst op het zuidelijk halfrond in aantocht is. Argentijnse gastvrijheid, tangomuziek op de achtergrond, tenminste zes nationaliteiten. Robert is een morsige oude hippie die Woodstock nooit heeft kunnen vergeten: onverzorgd lang haar dat in een paardenstaart is getrokken, verkeerde korte broek, voeten gestoken in zwarte sokjes waarvan het teenstuk is afgeknipt en van die open missionarissandalen. Zijn “valise”, een glimmend koffertje, ligt op tafel. Ernaast ligt een lijstje met de volgorde van de performance, alsof het een try-out betreft. Onverwacht – en ongevraagd – krijg ik een rol toebedeeld omdat Robert geen Spaans spreekt en de meeste aanwezigen geen Engels. Slechts twee van ons spreken beide talen in voldoende mate om als tolk op te kunnen treden, één van die twee ben ik en word dus van toeschouwer tot medewerker gepromoveerd. Synchroon vertalen bovendien, want Robert werkt gedisciplineerd zijn “souffleerlijst” af die wiel regie-aanwijzingen geeft, doch geen tekst. Deel 1: “Plaats het aluminium koffertje op de tafel (moet ter beschikking worden gesteld), open de twee sloten (geluid), bereid je voor om de inhoud met de aanwezigen te delen”. Tot en met “Q&A” – de vragen en antwoorden – aan het slot. De opvouwbare stoel, die als eerste uit de koffer komt, is toch wel teleurstellend: een opgevouwen foto van een klapstoel. De “visual poet” gaat onbekommerd verder met, weinig verrassend, een verzameling duimstokken. Inderdaad, opvouwbare meetlatten die voor mijn gevoel al jaren geleden overbodig werden dankzij de stukken handiger “rolmaat”.

Zo'n duimstok, die in het Engels een “ruler” heet, is de opmaat naar het spelen met woorden in die taal: een “ruler” kan immers eveneens “staatshoofd” of “leider” betekenen. Én zo'n “ruler” maakt “rules”, vaardigt wetten uit of decreten. En wij worden dan toch vervolgens geacht om ons aan die regels te houden of te onderwerpen? Het spelen met Engelse woorden is helaas wat anders dan het spelen van dezelfde woorden in het Spaans. Met andere woorden: de vertaler heeft het niet bijster gemakkelijk met de dingen die in Argentinië heel simpel en zeer toepasselijk een “metro” heten, een meter. Robert laat een paar duimlatten bekijken door de aanwezigen, die er naar kijken alsof het een unieke archeologische vondst betreft, hoewel dat best begrijpelijk is als je van de post-duimlat generatie bent en nog nooit zo'n ding hebt gezien of in je handen hebt gehad. De performance van de “visual poet” kabbelt bijna gezapig verder – ik had eerder iets in de geest van Johnny de Selfkicker of Bart Chabot verwacht – maar de visuele dichter doet wat kennelijk van hem wordt verwacht: hij speelt met woorden en de daarbij horende beelden om zijn boodschap over te brengen. Aldus komt er voor het slotakkoord een leitje uit de koffer en een pijpje krijt, waarmee hij letter voor letter het woord CHAIR schrijft. Ieder nieuwe letter vormt een onvertaalbaar nieuw woord of kreet totdat het uiteindelijk een STOEL wordt. Robert zijn cirkel is rond, zijn koffer kan weer dicht. In een laatste poging om zijn optreden echt “onvergetelijk” te maken, biedt hij de aanwezigen een origineel kunstwerk van eigen hand aan. Zo'n aanbod kan ik niet weerstaan, waardoor ik nu de eigenaar ben van een kleurenkopie van een compositie van twee duimstokken en een liniaal. Echter wel door de maker ondertekend en met een stempel gedateerd....... Het eten staat klaar, de wijn wordt ontkurkt, er wordt verrukkelijke oude tangomuziek gedraaid. Bijna middernacht, tijd voor de tangueros om de dansvloer op te gaan, ik moet – heel saai – morgen weer vroeg op.