EEN MONUMENT VOOR OSCAR - 3 (19122012)

De rondleiding begint voor de deur van het banaanvormige gebouw waarin de administratieve diensten en een restaurant zijn gevestigd. We beginnen recht tegenover de toegangspoort en bekijken het complex nu van de andere kant en met enigszins andere ogen. Het grote betonnen plein is nog net zo leeg als even geleden, de gebouwen staan nog op dezelfde plaats, de ogenschijnlijke verbinding tussen de halve bol en het auditorium blijkt een decoratief element te zijn dat verder geen enkele functie heeft. Dat gebouw heeft de vorm van een golf die op het punt staat om op het strand te gaan breken, de zonnebadende vrouw op de gevel aan de stadskant is opeens heel vanzelfsprekend. Aan de pleinkant is een een rood vlak dat zo te zien slechts dient om de eentonige witheid te doorbreken en verder niets. Het voordeel van de rondleiding is dat het gesloten auditorium van binnen mag worden bekeken, in de foyer - zoals het hoort bij Niemeyer - vooral ronde vormen. Het schiet me te binnen dat ik ooit in het eerste voor zijn eigen familie ontworpen huis “Casa das Canoas” hoog boven Sao Conrado – aan de buitenkant van Rio de Janeiro – tegen de rotsen gebouwd, een ets te hebben gezien waarop Niemeyer uitlegt waarom zijn werk nooit hoekig is:

           Een rechte hoek trekt me niet aan
  noch de rechte lijn, die hard is en inflexibel
              en door de mens is uitgevonden
    wat me aantrok in de vrije golvende beweging
is de sensualiteit. Het is de curve die ik iedere keer weer
  tegenkwam in de bergen van mijn land, in de kronkelende
        loop van de rivieren, in de wolken aan de hemel
              in het lichaam van een vrouw die weet
                      dat ze wordt aanbeden.
    Het hele universum bestaat uit golvende bewegingen
                De universele curve van Einstein.

Geen loges, geen stalles in de grote zaal met bijna duizend precies dezelfde prachtige rode stoelen, voorschrift van de overtuigde communist Oscar Niemeyer. Iedere bezoeker moet waar dan ook in de zaal op eenzelfde stoel kunnen zitten en daarvoor dezelfde prijs betalen, zo heeft hij verordoneerd. Terwijl we door de zaal en over het toneel dwalen, wordt het geheim van het rode vlak aan de buitenkant onthuld: het blijkt een grote roldeur. Door die te openen, opent het toneel zich naar het grote plein ervoor waar ongeveer 22 duizend mensen concerten bij kunnen wonen, buitengewoon vindingrijk! Maar diezelfde rode deur met een soortgelijk plein ervoor heb ik eerder gezien. In voorstellen van Niemeyer voor de nooit uitgevoerde ontwerpen voor El Puerto de la Música in het Argentijnse Rosario en voor het culturele centrum op het terrein van de oude gevangenis van Cerro Cárcel in het Chileense Valparaíso. Het geeft me een “driemaal is scheepsrecht” gevoel, twee keer niet uitgevoerd en uiteindelijk wel in Avilés, dus toch uniek. Volgens onze rondleider zijn Niemeyer’s eenvoudige fragiele tekenlijnen van de zonnebadende vrouw “mooi lokaal vertaald” naar zoiets als een muurschildering van keramiek. Een andere Asturische industrie die op sterven na dood is. Hoe dan ook, het is zonder meer een geslaagde vertaling. We beschouwen “la Torre” de betonnen zuil met aan de bovenkant een cirkelvormig gebouw waarin een restaurant van een beroemde kok is gevestigd. De sierlijke asymmetrische buitentrap geeft de strakke constructie een frivool accent, want naar boven kun je gewoon met de lift. Wat rest is “La Cúpula”, de halve bol die boven het oppervlak lijkt uit te steken, doch er gewoon bovenop ligt. Die halve bollen komen eveneens herhaaldelijk terug in het werk van Niemeyer, zoals die voor het hoofdkwartier van de Franse communistische partij in Parijs, waaronder de vergaderzaal van de partijbonzen ligt. Maar ook omgekeerd, zoals in Brasilia en New York. De koepel van Avilés huisvest een expositieruimte. In de schemerige bol worden werken van de uit Asturië afkomstige beeldhouwer Herminio Alvarez getoond, die “speciaal voor deze ruimte zijn gemaakt”. Geometrische vormen van metaal die een zoektocht naar evenwicht lijken te symboliseren. Hoe inventief ze ook zijn. de mooiste geometrische vorm is voor mij de door Niemeyer ontworpen trap naar boven. Einde rondleiding.

We steken over naar het terras van het restaurant, het terras dat een valse noot is en tegen de zin van de architect is ingericht. Het verstoort de vloeiende lijn van het administratiegebouw en de leegte van de betonnen vlakte. Als goedmakertje zijn er op de langste wand van het restaurant tekeningen van Niemeyer geprojecteerd: een strandtafereel, witte lijnen op een rode muur. Hoogstwaarschijnlijk eveneens tegen het zere been van de maker, wiens tekeningen nu eenmaal hoofdzakelijk uit zwarte lijnen tegen een witte achtergrond bestaan. Hoewel het centrum midden in een zeearm ligt, valt het op dat er geen zeemeeuw of andere vogel is te bekennen, noch vogelpoep, terwijl wij vanochtend vroeg door krijsende zeemeeuwen werden gewekt. Opnieuw komt controlfreak Niemeyer op de proppen. Wetend dat zijn schepping totaal zou worden ondergepoept als hij daar niets aan zou doen, liet hij een afschriksysteem installeren dat continu het geluid van “de vijand” krijst en aldus ieder mogelijk gevleugeld dier uit de buurt houdt......

wordt vervolgd