ZUIDWAARTS (27082011)

In de Dominicanenkerk van Maastricht, waar volgens het Engelse dagblad The Guardian de mooiste boekwinkel ter wereld zou zijn gevestigd, heb ik een onverwacht loyaliteitsprobleem. Op de top-10 lijst komt El Ateneo, de in het voormalige Grand Splendid theater van Buenos Aires gevestigde boekwinkel, namelijk op de tweede plaats. Welke van de twee is nu echt de mooiste? In Buenos Aires is het podium in een café veranderd, in Maastricht het koor. In beide gevallen is er sprake van verrassend hergebruik van gebouwen die hun oorspronkelijke functie hadden verloren, maar welke boekwinkel is nu mooier en hoe beoordeel je zoiets? In beide zijn de stoelen en banken weggehaald, hoewel er in Buenos Aires in een paar loges nog wat staan. Daarin zitten vrijwel altijd mensen te lezen. In het schip van de Maastrichtse kerk is een hoge stelling voor de boeken gebouwd die het oorspronkelijke karakter van de ruimte behoorlijk aantast. Op oude grafstenen staan lage tafels met boeken. Bij de trap naar de toiletten staan originele boekenbomen, die voor €250 worden verkocht voor een wat vreemd goed doel – een borduurproject - in Zimbabwe. In Buenos Aires groeien geen boekenbomen en zijn de kasten laag bij de grond gehouden, waardoor de grote zaal met balkons en loges nog steeds in volle glorie is te bewonderen, veel meer dan de kerk in Maastricht. Ik krijg sterk de indruk dat in beide boekwinkels meer toeristen komen dan boekenkopers, vast een gevolg van die rare lijstjes die door kranten en tijdschriften worden gepubliceerd. Er flitst vaker een camera dan dat er een boek over de toonbank gaat, ze zouden eigenlijk entree moeten heffen die je dan terug zou krijgen bij de aankoop van een boek. Voor de boekwinkel in Maastricht zou dat dan wellicht kunnen helpen om te overleven, want het gaat eigenaar Selexyz niet bepaald voor de wind. De ingang van de kerk is opgeleukt met beletterde en roestende ijzeren platen, een slechte imitatie – vind ik – van het werk van Richard Serra. Gezeten tegen de achtermuur van het koor drinken we koffie en kunnen al doende de hele winkel overzien, zoals ik in het theater in Buenos Aires met een kop koffie de winkel vanaf het podium bekijk. Nee, de mooiste boekwinkel op aarde zijn ze geen van beide. Allebei zijn het goed geconserveerde gebouwen waarin toevallig boeken worden verkocht.

Het bewijs uit het ongerijmde dat de ontkerking in het katholieke zuiden stevig heeft toegeslagen, wordt geleverd door het aantal kerken en kloosters in het centrum van de stad dat een andere bestemming heeft gekregen. De Kruisherenkerk – een veelzeggende naam voor een Katholieke orde - en het bijbehorende klooster zijn verbouwd tot het Kruisherenhotel, de Augustijnenkerk – met vele engelenkopjes op de voorgevel - is aangekocht door de Koninklijke Zangvereniging de Mastreechter Staar die het als oefenruimte gebruikt, terwijl in de ruimte die ze niet nodig hadden een overdekte kinderspeeltuin – volwassenen gratis – goede zaken doet. Toch nog een beetje “laat de kinderen tot Mij komen”. Het Franciskaner klooster werd tijdens de oorlog door de Duitsers omgebouwd tot een gevangenis en huisvest nu een kantoor van de Universiteit van Maastricht. Al dit hergebruik houdt in ieder geval het stadsprofiel vanaf de andere oever van de Maas in stand, hoewel rechts uit de flank dat grote lelijke Sphinxcomplex de boel wel enigszins verziekt. En dan is er het verschrikkelijk uit de toon vallende betonnen Mosae Forum winkelcentrum dat midden in de stad - tussen de rivier en het stadhuis - is neergepleurd. Een ander woord kan ik er echt niet voor bedenken, het is een schandalig stuk stadsverzieking. De politici die dat hebben goedgekeurd, ongetwijfeld in het belang van de stad, zouden alsnog wegens plichtsverzuim aan de schandpaal moeten worden genageld. De Wilhelminabrug die ervoor over de Maas is gebouwd, komt evenmin in aanmerking voor een schoonheidsprijs, net zomin als de residence naast de oprit die lijkt te zijn geïnspireerd door of te zijn gebaseerd op een zooitje slordig gestapelde containers. Het gebouw valt ongelooflijk uit de toon bij de rest van de Stationsbuurt, de statige 19e eeuwse wijk die tussen de rivier en de spoorlijn ligt.

Waar nog wel min of meer wordt gekerkt is in de Sint Servaaskapel die is gevestigd in de voormalige refter van het kapittel, het kerkbestuur. Er ligt een Intentieboek waarin gelovigen hun zorgen, verzoeken of de namen van hun overleden geliefden kunnen opschrijven: ”In dit boek kunt u uw intenties bij Sint Servaas brengen: hij is onze voorspreker bij de Heer. Iedere dinsdagochtend worden deze intenties tijdens de H.Mis voorgelezen en aansluitend op het graf van Sint Servaas neergelegd. H. Servatius, bid voor ons!” Sint Servaas, een wat vage heilige uit de vierde eeuw, die in het jaar 384 te Maastricht zou zijn overleden. Hij was de eerste bisschop van de stad en zou zelfs het Christendom naar de Nederlanden hebben gebracht. Hoewel er hier en daar grote twijfel bestaat – uiteraard niet in Katholieke kringen – of de man ooit heeft geleefd. Legendes zat echter, hij zou zelfs een verre verwant zijn van Johannes de Doper en Jezus via diens moeder Maria. Een goed geplaatste hemelse lobbyist derhalve voor verzoeken als: “Bid voor een goede gezondheid voor een ieder die me lief is. Bid voor zus dat ze haar angst zal overwinnen en het vertrouwen krijgt in U. Dat we altijd samen met mijn familie mogen zijn. Dank U” en “Ik wens dat opa ?iet weer gezond wordt” of “Bid voor mijn lieve ouders geef hun alle geluk”. Zalig zijn de armen van geest.

wordt vervolgd