KAAPSE KRONIEK - 52 (09072008)

Zaterdag, 7 juni 2008. In de Genadendalse Drukkery staan een paar fraaie oude drukpersen, waaronder een onvervalste “Heidelberger”. Daarop werden uiteraard Bijbels en studieboeken gedrukt en ik krijg sterk de indruk dat diezelfde drukpersen een belangrijk wapen waren in de strijd tegen het gebruik van alcoholische versnaperingen door de lidmaten. Er hangen tenminste een paar opvallende “blauwe knoop” pamfletten waarop toepasselijke Bijbelteksten staan die geacht worden dat te verbieden:

Naast de drukkerij is een kleine souvenirwinkel met erachter het uit een enkel zaaltje bestaande medisch museumpje dat beslist de moeite waard is. Een leuk overzicht van geneeskrachtige planten en kruiden, waarbij, opvallend genoeg, alcohol deel van de receptuur is. Hetgeen me herinnert aan een grap van de goochelende komiek Tommy Cooper “Ik drink op aanraden van mijn huisarts, ik werd ziek van het nuchter zijn”. Varkoortjies (varkensoortjes) – centella asiatica, blaadjes die op het blad van een geranium lijken - zouden helpen tegen lepra, het genezen van wonden, kanker en syfylis. Borstklachten worden verholpen met een tinctuur van beeskruie – osmitopsis asteriscoides – en brandewijn. Een infusie van renosterbos of renosterbostopjes – elytropappus rhinocerotis – en brandewijn of wijn schijnt wonderen te verrichten tegen vrijwel alle maag- en darmstoornissen tot en met kanker en maagzweren. In dat geval mag sterke drank dus weer wel, geen wonder dat de mensen hier in de war raakten. Het verbaast me niet dat boven op een plank een rijtje apotheekpotten van bruin glas staat met het bijschrift “DE MEDICIJNEN VAN DR. WLILMAR SCHWABE, GEMAAKT VOLGENS DE METHODE VAN HAHNEMANN, DIE IN GENADENDAL WERDEN GEBRUIKT”. Hahnemann, grondlegger van de homeopathie en de Duitse apotheker Schwabe, oprichter van een van grootste fabrieken van homeopathische geneesmiddellen ter wereld, broederlijk op één plank. Naast wat primitieve instrumenten en een kast vol huismiddeltjes hangt de aankondiging van een wettelijk verplichte publieke inenting. Volgens de Openbare Gezondheid Amandement Wet, 1897 nog wel en vergezelt door de waarschuwing “Elke ouder of persoon die verzuimt deze vereischte na te komen, zal, schuldig bevonden, strafbaar zijn met eene boete van niet meer dan tien ponden (£)”. In die tijd was Nederlands, naast het Engels, de officiële taal. In een hoekje hangt een portret van Dr. Albert Schweitzer. Die zou zo onder de indruk van het Moravische model zijn geweest, dat hij zijn dochter wilde laten opgroeien in een Moravische omgeving. In 1923 bouwde hij daartoe een huis in Königsfeld, een door de Moraviërs gesticht dorp het Zwarte Woud. Volgens andere, ongetwijfeld slecht geïnformeerde, bronnen zou de familie Schweitzer er slechts zijn gaan wonen vanwege de matige gezondheid van Mevrouw.

De regen is overgegaan in de laagste versnelling, motregen dus. Snel een blik op de klokkentoren die tegenover de kerk op het Kerkplen staat en de biuitenkant van het toch wel wat vreemde gebouw kerk in vergelijking met de mooie Kaap-Hollandse kerken in andere zendingsdorpen. De verklaring is eenvoudig, het oorspronkelijke kerkje werd rond 1890 gesloopt en vervangen door deze, die in het zuiden van Duitsland niet zou misstaan. Zo eentje met een toren met de bovenkant van een halve ui. Via een zijdeur ga ik naar binnen. Het interieur is heerlijk reformatorisch sober: alles is wit, geen decoraties aan de muren, een eenvoudige kansel met een kruis waar naast met viltstift de steekwoorden voor de preek staan geschreven: “BUSONGELUK” en “XENOFOBIE”. Zeer actuele thema’s. Wit geschilderde houten banken die buitengewoon oncomfortabel zijn en waarvan je vast en zeker een planken kont krijgt. Deze kerk heeft een galerij en dwars door de banken is een soort Berlijnse Muur gebouwd. Een verwijzing naar het verleden toen mannen en vrouwen gescheiden naar het woord van God moesten luisteren en het hoofd van de vrouwen moest zijn bedekt. Achter het orgel oefent de harmonie. Speelden jullie vanmorgen “Besame mucho”? Dat wordt beaamd. “Weten jullie wat dat betekent?” Nee, dat weten ze niet. Ik leg het uit, er wordt besmuikt gelachen. Daarna vraag ik maar niet aan de man met het de ijsmuts waarop “LIEBLING” staat of hij weet wat dát betekent. Het bezoek zit erop. Als ik wegrijd, spelen ze zeer toepasselijk ”Raindrops keep falling on my head”. Een laatste foto. Van het monument “voor die afgestorwe soldate van Genadendal, oorlog 1914 – 1918” dat zwaar is beklad met de in rode verf geschreven letters “B2K". “Born to Kill?” “De mensen verklaren me voor gek, maar ik blijf het persoonlijk schoonmaken“ vertelde Isaac Balie me een paar uur geleden. Ik wens hem van harte sterkte met deze sysifusklus.

“Rijdt even door naar Greyton”, had een collega me aangeraden, ”voor het contrast’. Twee werelden gescheiden door een minuut of tien met de auto. Het eenvoudige Genadendal met haar gekleurde bevolking en het Wassenaarachtige blanke Greyton met uitsluitend grote auto’s, poenige huizen die welvaart uitstralen. Hoewel de apartheid formeel in 1990 werd afgeschaft, doet de werkelijkheid jammer genoeg soms toch nog anders vermoeden.

wordt vervolgd