LAS MALVINAS SON ARGENTINAS - 2 (14042007)

Op maandagmiddag 2 april is het druk bij het Monument voor de Gevallenen van de Malvinasoorlog in het stadsdeel Retiro van Buenos Aires. De namen van de 649 gevallen zijn in alfabetische volgorde en zonder vermelding van rang in het spiegelend gepolijste zwarte natuursteen gehakt. Veteranen, familieleden en belangstellenden lopen langs deze Argentijnse klaagmuur of hangen er wat rond. Sommigen halen hun vingers over een naam, buigen het hoofd en prevelen wat woorden. Een kort gebed? De erewacht staat er onbewogen bij. Een vader legt zijn dochtertje de betekenis van het monument uit, een paar veteranen zijn in gesprek met elkaar en met omstanders die naar hun ervaringen vragen. Een vrouw met een blauw-wit-blauwe sjerp om – de nationale kleuren – posteert zich voor het monument en neemt het woord. Ze houdt een lang betoog dat zij “een homenaje - een eerbewijs” noemt voor de soldaten die de eer van het vaderland hoog hielden. De omstanders luisteren belangstellend totdat een veteraan roept dat ze onzin uitkraamt. Een stukje verderop verkoopt ze de restanten van een door haar vader geschreven boekje over de geschiedenis van de Malvinas, Zuid-Georgië en de Zuid-Sandwicheilanden. Die vader was tegen-admiraal (contraalmirante) en de historicus van de Argentijnse marine. Als ik naar de prijs van het werkje informeer, speelt mijn verdomde accent me weer eens parten “Engelstalige versie 15 pond, Argentijnse versie 15 pesos”. De onvermijdelijke vraag “de dónde sos? – waar kom je vandaan?”, de vraag waar ik een gloeiende hekel aan heb, wordt uiteraard gesteld. Mijn geboorteland wordt opgehemeld, ik word er zelfs mee gefeliciteerd! “U heeft Nederland bezocht?” Nee dat niet, alles van horen zeggen en televisiebeelden. Tot mijn opluchting wordt het gesprek onderbroken door een colonne luidruchtig opmarcherende peronistische demonstraten. Kingsize spandoeken met een afbeelding van de jonge Evita en een spandoek in de nationale kleuren waarop met fel rode verf het profiel van de Malvinas is gespoten en de tekst: ENGELSEN WEG UIT DE MALVINAS, YANKEES WEG UIT LATIJNS-AMERIKA! staat. De altijd aanwezige trommelaars tikken vandaag een strak militair marsritme. Een mooie manier om eer te bewijzen aan de gevallen landgenoten, die net als zij meestal uit een eenvoudige milieu afkomstig waren.

Op de druilerige zondagmorgen van 6 april laat mijn normaal gesproken goed functionerende mechanisme om emoties onder controle te houden het even afweten. Dat gebeurt nadat ik door de zwarte gordijnen de expositieruimte van “Malvinas, Islas de la Memoria” ben binnen gestapt en word geconfronteerd met een beeld dat ik niet verwachtte. Aan het hoge plafond van de niet al te grote en geheel zwart geverfde ruimte - muren, vloer en plafond - hangt een imposante installatie van wit geverfde houten grafkruizen. Kruizen behangen met verkleurde plastic bloemen, met rozenkranzen, met hier en daar een naamplaatje of het opschrift “AN ARGENTINE SOLDIER KNOWN UNTO GOD”. Onder de kruizen ligt een collage van kleine gedenkstenen en bronzen plaquettes. Ik loop door de tot bijna op de vloer hangende kruizen heen om te kijken wat er op de stenen en plaquettes staat en lees de verklarende tekst. “Kruizen, rozenkranzen, bloemen. Het zijn er 230. Waren voor meer dan twee decennia verbonden met de graven van de Argentijnse soldaten die zijn begraven op de begraafplaats van Darwin op het eiland Soledad, Malvinas. In het jaar 2003, als onderdeel van de bouw van het Monument voor de Gevallenen aldaar, werden deze kruizen vervangen door nieuwe kruizen van lapachohout. Het is voor de eerste keer dat de kruizen, die door familieleden van de gevallenen mee werden teruggebracht naar het vaste land, worden geëxposeerd”. Een tijdelijk monument dat grote indruk op mij maakt. Komt het door de droevige tangomuzak op de achtergrond? Komt het door de soberheid waarmee de zo tragisch afgelopen oorlog wordt verbeeld? Komt het door mijn plotsklaps opkomende herinnering aan het gelukkige gezinsleven, dat – achteraf bezien - tijdens die oorlogsmaanden van 1982 zo’n beetje op zijn hoogtepunt was? Komt het wellicht doordat ook ik eens afscheid nam van mijn eigen zonen? Die, hoewel nog springlevend, desondanks voorgoed uit mijn leven zijn verdwenen?

In de zaal staan bakken die zijn gevuld met een laagje zand. Op dat zand liggen voornamelijk fragmenten van voorwerpen die door de veteranen en nabestaanden van gevallenen als aandenken zijn meegenomen van een bezoek aan het eiland Soledad, het oostelijke Falklandeiland. Militair ondergoed met de opdruk “Argentijns Leger, maat 2”, stukgeborstelde tandenborstels, een stafkaart waarop de verliezen aan beide kanten werden bijgehouden, half vergane gympen en laarzen, de kris van een Ghurka, een landkaart waarmee piloten zich oriënteerden. In de bakken zijn luidsprekers gemonteerd waaruit geschut klinkt, het geratel van mitrailleurs, overvliegende straaljagers, bominslagen, herinneringen van veteranen en familieleden. Er worden brieven getoond, zowel aan als van militairen. Vanaf de Malvinas werd zo’n beetje op alles waarop geschreven kon worden, geschreven. Zoals op de opengeklapte verpakking van een pakje kauwgum “1/5/82 de dag waarop de oorlog begon. Godzijdank gaat het goed met ons......” Dat was de dag waarop de Engelsen de tegenaanval inzetten. Op een monitor vertelt een overlevende gedetailleerd wat er gebeurde nadat de kruiser Belgrano was getorpedeerd. Op een andere monitor wordt het ontwerp, de inspraak van de nabestaanden en de bouw van het Monument voor de Gevallenen in Darwin getoond. Eveneens veel indruk maakt de collage van huisaltaren voor hen die vielen. Foto’s, meer rozenkranzen en kruisjes, maar bovenal de schalen met de aarde, heide, turf en schelpen opgeraapt op de Malvinas. De aarde waar hun geliefden het leven lieten voor het vaderland. “De eilanden liepen leeg” vertelt een bewoner “iedere maand vertrokken zo’n 30 bewoners, 1 % van de bevolking. Als de Argentijnen wat meer geduld hadden gehad, waren de Falklands hen zo in de schoot geworpen”. Waarmee de totale zinloosheid van die oorlog in 1982 keihard wordt onderstreept.

slot