MIJN FALCON IS ONSCHULDIG (01042006)

“MI FALCON ES INOCENTE – MIJN FALCON IS ONSCHULDIG” staat er op de achterruit van een passerende hemelsblauwe Ford Falcon. Een cynische Argentijnse knipoog naar de laatste militaire dictatuur toen agenten van de SIDE, de staatsveiligheidsdienst, in legergroene Falcons rond reden. Daardoor is de “Falcon verde” een blijvend symbool van de repressie tijdens die dictatuur geworden. Vaak staat er zo’n Falcon met geblindeerde ramen geparkeerd bij het politiebureau in de Calle Lavalle. Uit de dump gekocht of nog steeds in gebruik? Onder de kofferdak staat “Para mi viejo, que esta en el cielo, pero vive en mi corazón – Voor mijn ouwe heer, die is gaan hemelen, maar die in mijn hart leeft.” Een erfstuk wellicht. In de verschrikkelijk slechte film “Imagining Argentina” met Antonio Banderas in de hoofdrol, rijden de groene Falcons af en aan om mensen op te pakken. Inclusief de vrouw en de dochter van de hoofdpersoon.

Het verbaast daarom nauwelijks dat de Falcon prominent aanwezig is op de tentoonstelling “Estéticas de la Memoria” in het Culturele Centrum van Recoleta. De expositie is georganiseerd om de donkere periode te herdenken die volgde na “el Golpe” de militaire staatsgreep van 24 maart 1976. Tientallen beeldende kunstenaars verbeelden hun herinnering en/of ervaringen of interpreteren de verhalen die ze van anderen hebben gehoord. De zich tegen iedere vorm van geweld en onderdrukking verzettende León Ferrari weet het uit eigen ervaring. Zijn enorme collage van krantenknipsels uit het jaar 1976 met de titel “Nosotros no sabíamos” zoiets als “wir haben es nicht gewusst”, is een aanklacht die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. Beide wanden van de meer dan 50 meter lange gang zijn behangen met berichten over ontvoeringen van kinderen, lijken die aanspoelen, mensen die spoorloos zijn verdwenen of die zijn vermoord. Al lezend ontdek ik een kort bericht uit het dagblad La Nación van 18 juli 1976 waarin onder de kop “Een ongewone gebeurtenis in een bioscoop” wordt bericht hoe “om ongeveer 19.30 twee auto’s voor de bioscoop Moreno in het stadsdeel Caballito stopten. Een witte bestelauto en een Ford Falcon met politiemannen in burger. Ze eisten dat het licht in de zaal werd aangedaan en haalden een man uit het publiek die na een korte worsteling werd gearresteerd en afgevoerd.”

De Ford Falcon was jaren lang de populairste familie auto van het land. Het zijn enorme bakken van wat vroeger een “slee van een auto” werd genoemd. Aanvankelijk werd de auto in Argentinië geassembleerd. Productie van aan de lokale omstandigheden aangepaste modellen begon in 1963 in een nieuwe fabriek in Pacheco, aan de rand van de hoofdstedelijke agglomeratie. Hoewel de laatste Falcons in 1991 van de productielijn rolden, rijden er 15 jaar later nog steeds duizenden rond. Van “goed bijgehouden” tot “in verregaande staat van ontbinding” zie je ze vooral in het weekeinde door de stad glijden. De auto is zo ruim, dat er zelfs in gewoond kan worden. In de documentaire film “Vida en Falcon – Leven in een Falcon” wordt eden man gevolgd die door de crises huis en haard is kwijt geraakt, maar in zijn oude buurt wil blijven wonen. Dat lukt alleen maar door zijn geparkeerde Falcon tot zijn “huis” te promoveren.

Het kunstenaarscollectief “Autores Ideológicos” heeft drie jaar geleden een afgedankte Ford Falcon verde van de PFA – de Argentijnse Federale Politie – gekocht met de bedoeling om dit symbool van familiegeluk én onderdrukking in een kunstwerk te veranderen. Ze zijn niet over een nacht ijs gegaan. Van “machine naar kunstwerk” was een proces van zes stappen: bekijken, demonteren, schoon maken, wit verven, in stukken snijden en als een kunstuiting opnieuw samenvoegen. De liefhebbers van de Falcon reageren bij het zien ervan met “doodzonde van zo’n mooie auto.” Een Argentijnse kennis, wiens vader tot op de dag van vandaag in een Falcon rijdt, begrijpt er niets van. “Je moet het zien als een afrekening met het verleden” houd ik haar voor “de Falcon heeft nu de kleur van de onschuld en kan nooit meer de kwalijke functie van destijds vervullen.” Het overtuigt haar allerminst. De stukken Falcon zijn op stevig betonijzer van verschillende lengte gelast en met veel ruimte ertussen weer op hun plaats gezet. Met een beetje goede wil zou het zo weer een echte auto kunnen worden. Enorme schokdemperbladen hangen er onder, het stuur steekt boven alles uit. Een Falcon als ruimtelijk object in een tuin, de onschuld zelve.

Onthutsend is een keramisch werk dat een blote man laat zien die in de achterbak van een Falcon is gestouwd. Zou het echt zo zijn gegaan? Fotocollage’s van Falcons, een door midden gesneden Dinky Toy Falcon verde die op een groene achtergrond is geplakt. “Desapareción de un Ford Falcon en la ESMA – verdwijning van een Ford Falcon in het ESMA” heten de gemanipuleerde foto’s van een groene Falcon, die in de tuin van dit notoire martelcentrum, in de loop van de tijd van een trots voertuig in een wrak verandert, precies zoals de dictatuur aftakelde. De ESMA – Escuela de la Mecánica de la Armada is een ander thema dat regelmatig terugkomt op deze tentoonstelling. De Marine is het gebouw uitgezet toen President Kirchner aan het bewind kwam, het zal worden omgebouwd tot het Museum van de Herinnering.

Tijdens de demonstratieve optocht ter herdenking van de staatsgreep van 1976 en alles wat daarna gebeurde, zie ik links en rechts afbeeldingen van Falcons. Op de gevels van de gebouwen langs de Avenida de Mayo is protestgraffiti gespoten van politiemannen in een Falcon of gewoon een groene Falcon, niets meer. Iedereen begrijpt wat er mee wordt bedoeld: onderdrukking van de burgerlijke vrijheden. In de optocht loopt iemand met een zelf gemaakt protestbord met een wat potsierlijke groene Falcon en de tekst “Hijos de puta Nunca Más - Klootzakken, nooit meer.” Dat deze bede verhoord mag worden.