VRIJWILLIGER IN BUENOS AIRES (31012006) - gastbijdrage van Elmer de Ronde

Na een rondreis van zo’n 9 maanden door Chili, Peru, Bolivia en het zuiden van Argentinië kwam ik begin juli 2005 aan in Buenos Aires aan en werd gelijk geraakt door de stad en haar atmosfeer. Het besluit om hier mijn voornemen uit te voeren om “ergens“ tijdens de reis te gaan werken, viel nadat ik een maandlang de toerist had uitgehangen. Vrijwilligerswerk leek mij snel op te zetten en een mooie manier om wat terug te doen voor dit land dat ik graag beter wilde leren kennen. Via via kreeg ik al snel de adressen van allerlei organisaties. Met hulp van de talenschool werd een mooie brief opgesteld waarin ik mijn diensten als “consultant die een zinvolle bijdrage wilde leveren” aanbood. Met die brief creëerde ik gelijk mijn eigen problemen. Veel organisaties begrepen niet wat ik wilde. Ik moest dat komen uitleggen of werd van het kastje naar de muur gestuurd. Ik voelde mij echt even een sollicitant! De Nederlandse stichting NOTS - Not One The Same - gaf mij het adres van Conciencia en via het internet vond ik Grameen (microkredieten), 2 organisaties waar ik gelijk aan de slag kon.

Conciencia is een in 1982 - het begin van de democratie voor veel Argentijnen - door 20 vrouwen opgerichte NGO met als missie mensen bewust te maken van hun (democratische) burgerschap in de breedste zin van het woord. Dit gebeurt door middel van educatieve programma’s die vooral op oudere kinderen zijn gericht. Programmabegeleidsters schotelden me een soort “menukaart” voor van de programma’s, waarna ik zelf mocht bepalen hoe en waar ik wilde bijdragen. Mijn keus viel op PESCAR, een project dat in samenwerking met een sponsorend bedrijf scholieren in de laatste klas van de middelbare school een buitenschools programma van 9 maanden aanbiedt. De scholieren zijn 17-18 jaar oud en verkeren in een kwetsbare positie: arme buurt, weinig perspectieven. Het is een breed programma met veel activiteiten: maatschappijleer, een sociaal project, persoonlijke vaardigheden, bedrijfsbezoeken, computervaardigheden, ministages bij het sponsorend bedrijf, sollicitatietraining en een module bedrijfskunde. Het doel is om naast het ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden en burgerzin, hen beter voor te bereiden op de arbeidsmarkt. Het ontbrak aan een module bedrijfskunde, die ik op basis van mijn eigen ervaring zou kunnen ontwikkelen. Mijn hulp was zeer welkom!

Zo volgden de eerste weken van volledige werkdagen en werkweken en wennen aan de Conciencia organisatie. Conciencia is gevestigd in een fraai oud en erg ingewikkeld pand op de hoek van de Avenida’s Santa Fé en Callao met veel kruip door sluip door gangetjes en chaotische werkplekken. Om snel de organisatie en gezichten te leren kennen, vroeg ik de eerste dag om een organigram, een typische vraag van een Nederlander. Dat was er natuurlijk niet. Dan maar een schema getekend van de kamers en hun bezetting, waarna ik er vrij snel achter kwam hoeveel vrijwilligers hier wel niet werken. Conciencia heeft een kleine betaalde staf van ongeveer 25 personen (4 mannen), maar het aantal deeltijdvrijwilligers is enorm. Zij zijn er in alle soorten en maten. Van ex-deelnemers aan een programma, die nu in Buenos Aires studeren, tot en met een advocate die Conciencia juridisch ondersteunt. De presidente en haar team zijn sowieso vrijwilligsters. Het zijn trouwens dames met een enorm netwerk in de Argentijnse samenleving, dat ze goed weten te gebruiken bovendien! Conciencia wordt ondersteund door geldgevers in het binnen- en buitenland, maar bijvoorbeeld ook door het Amerikaanse Center for Civic Education dat educatieve ondersteuning geeft. Het is iedere keer weer interessant om meer te leren over waar Conciencia zoal actief is.

Het dagelijkse leven is heerlijk chaotisch. Ik deel een kamer van 7 werkplekken met allemaal chicas. Het is net een kippenhok met meiden tussen de 22 en 30 jaar. De coordinadora’s Susana en Silvia managen “by walking around.” Ze komen bij iedereen langs, bellen in de gangen en roepen als hen wat te binnen schiet. Er wordt slim gebruikt gemaakt van mobiele telefoons met speciale abonnementen en zelfs radioverbindingen, met wel als gevolg dat gesprekken vaak zeer luid worden gevoerd. Omdat mensen in plaats van op te staan vaak door de gang naar de anderen roepen, is het nooit doodstil in het kantoor. Het is wel gezellig, de sfeer is “warm”. Ik weet zeker dat de mensen hier betrokken zijn bij wat zij doen en er ook voor gaan, maar de indruk van echte efficiëntie krijg ik nooit. Dit is dan ook Zuid-Amerika.

De werkzaamheden van het programmabegeleidsters zijn velerlei. Kandidaat deelnemers worden gevonden door hoofden van scholen in arme wijken te benaderen en vervolgens te selecteren via interviews, familiebezoek en een test. Pescar biedt de deelnemers uitzicht op een betere uitgangspositie, maar het vraagt ook heel wat: 9 maanden alle middagen deelnemen aan het programma. De kinderen hebben daarnaast hun eigen activiteiten, dus een motivatietest aan het begin van de cursus is niet overbodig! In de eerste week van mijn werk als vrijwilliger kon ik de opening meemaken van het programma Village Coca Cola in Pilar, waarin de groep met elkaar kennismaakte. Erg leuk om bij te zijn. Verder begeleiden de dames leraren en verzorgen de contacten met de deelnemende bedrijven. Ze organiseren de logistiek en excursies naar andere bedrijven, de uitjes op feestdagen of een “Interpescar” bijeenkomst met deelnemers aan programma;s uit het heden en verleden. Naar goed Argentijns gebruik vol met sportieve activiteiten en ter afsluiting een asado, lees: BBQ met hamburgers.

Het ontwikkelen van “mijn” module bedrijfskunde was een leuke opgave, ik had 8 dagdelen tijd om alle gevraagde onderwerpen aan de orde te laten komen. Economie, markt en bedrijf zijn vertrouwd, maar er moest wel een cursus in het Spaans worden gemaakt en rekening worden gehouden met het kennisniveau van zowel de leerlingen als de leraren, meestal met een sociale opleiding als als achtergrond hebben. Met de hulp van mijn grote vriend Google en met veel zoek-, knip- en plakwerk stelde ik binnen enkele weken een cursus samen inclusief informatie voor de leraren, opgaven en hand-outs. Het was af en toe even zoeken om de juiste vertalingen te vinden, maar de chicas waren erg behulpzaam en het internet is toch wel een geweldig medium. Mijn Spaans kreeg van dit werk wel een enorme oppepper.

Ik voelde me nog veel meer geaccepteerd toen ik na wat aandringen bij Lola, de leidster van Pescar, werd uitgenodigd voor een programmavergadering. Daar maakte ik kennis met Edgardo Palmero, directeur van het gelijknamige bedrijf en medetrekker en sponsor van het programma. “Wie ben je? Wat doe je? Wat kan je?” Wij hadden binnen 2 minuten door wat we aan elkaar hadden en al pratend werd me snel duidelijk hoeveel ik kon bijdragen, zeer stimulerend. Een man ook met ideeën voor een vervolgtraject voor de deelnemers, waarin mijn bijdrage welkom zou zijn. Na deze vergadering wisten Susana en Silvia ook veel beter wat zij aan die “pasante holandés” hadden en ik voelde mij gelijk veel meer deel van de organisatie. Een prettig gevoel.

Zo werd ik uitgenodigd om “Uniendo Metas” bij te wonen, een programma waarin teams van scholieren een assemblee van de Verenigde Naties, de Wereld Handels Organisatie en zelfs de Veiligheidsraad naspelen. De deelnemers krijgen enkele dagen training vooraf (!) en bereiden zich voor op de agenda door informatie te verzamelen over “hun land” via internet of de ambassades. De leden van de voorzittende comités krijgen zelfs een mondeling en schriftelijke examen tijdens de voorbereiding. Zo’n bijeenkomst vindt plaats in een schoolgebouw of in de Katholieke Universiteit van Buenos Aires en het aantal deelnemers kan variëren van 500 tot 1500. De doelstelling is om de deelnemers maatschappelijk bewust te maken, persoonlijke waarden en vaardigheden en teamgeest bij te brengen. Ik ben bekend met management games, maar van wat ik hier zag sloeg ik steil achterover. Van de openings- en sluitingsceremonie met vlaggenparade, volkslied, de toespraken van officials (sponsors) en de “officials” (scholieren) tot en met het proces van vergaderen en het formuleren en presenteren van standpunten. Ik was zeer onder de indruk van wat hier wat neergezet en bereikt. De deelnemers krijgen echt een ervaring mee die hen later van pas zal komen. Van (mevrouw) Kofi Annan van 17 jaar bijvoorbeeld kunnen we nog heel wat verwachten! Een mooi voorbeeld van een ander programma van Conciencia.

Voor mij kwam na de voorbereiding het leukste deel van het werk: zelf mijn modules doceren. In een overleg met de leraren vooraf en met Lola voor de didactiek, bereidde ik mijn lessen voor. Daarbij moest rekening worden gehouden met de hoeveelheid stof in relatie tot de tijd en de groepsdynamiek om de stof op een adequate manier over te brengen. Dat vergde nogal wat inspanning en ik was blij dat ik mijn Spaanse lessen had vervolgd. De eerste lessen waren het spannendst, ik heb vaak voor groepen gestaan, maar deze theorie in het Spaans geven was toch een verhaal apart! Ik had met de leraren Juan en Fabián afgesproken dat we als een team zouden opereren, hetgeen zeer handig bleek omdat mijn voorbeelden af en toe een daverende stilte veroorzaakten! Dan was een korte toelichting van de leraar toch wel handig. Mijn Spaans verbeterde met de dag, in Conciencia sprak ik ook alleen maar Spaans, en mijn formuleringen waren steeds beter te volgen. Het was even wennen aan elkaar, de groepen en ik, maar met behulp van enquêteformulieren en het sturen op interactie kwamen we tot vruchtbare en gezellige lessen. Grappig was altijd wel dat als ik de samenhang tussen de verschillende modulen schetste, ik altijd weer terugkreeg dat ik de onderwerpen niet met elkaar moest vermengen. Ik gaf wekelijks les in het programma Village Cine / Coca Cola en Palmero en op de Interpescar bijeenkomst aan het eind van het jaar waren het ook een beetje “mijn” leerlingen, we kenden elkaar. Momenteel ben ik mijn werk aan het afronden in de vorm van een handboek voor de leraren opdat zij mijn klassen kunnen vervolgen. Ik zal nog een overdracht workshop organiseren voor alle leraren.

Deze 4 maanden zijn maanden geweest van zeer dankbaar werk in een open organisatie met een hele enthousiaste staf. waar veel ruimte is voor vrijwilligerswerk op verschillend niveau. Een aanrader. Het is zelfs nog niet afgelopen. Aangezien ik heb besloten in Buenos Aires te blijven wonen, zal ik mijn werkzaamheden bij Conciencia zelfs nog enige tijd voortzetten terwijl ik andere activiteiten ontplooi................wordt vervolgd?