PAASEILAND (09112005)

Zaterdag, 22 okober 2005. Paaseiland ligt ongeveer 3.700 kilometer uit de Chileense kust, een vlucht van een uur of vijf. Het eiland, dat door de bewoners Rapa Nui wordt genoemd en Isla de Pascua door de Chilenen, is een van de meest afgelegen plekken ter wereld. De stoel bij het raam die Andrea van het reisbureau voor me heeft geregeld, is goed bedoeld maar biedt behalve de eerste en de laatste 10 minuten van de vlucht slechts uitzicht op de bovenkant van de dikke wolkenlaag. Voordat het gordijn dicht gaat, is de havenstad Valparaíso te zien en Viña del Mar, de favoriete zomervakantiebestemming van veel Chilenen. Daarna heel erg lang niets meer.

Voor de verandering zit er eens een charmante jongedame naast me. Ze komt uit Boekarest, heet Louiza, is 25 jaar, gaat over drie jaar trouwen (met een Roemeen) en wil haar eerste kind baren als ze 30 is. Wat haar moeder betreft zou dat nu al mogen. Ze begeleidt een groep apothekers uit haar vaderland, een soms uitdagende taak. Een van de mannelijke apothekers had gisteravond kennis gemaakt met een leuke Chileense, die best voor een nacht bij hem in bed wilde kruipen. Toen hij wakker werd, was die leuke meid samen met zijn geld en kredietkaarten verdwenen. Gelukkig had hij zijn paspoort nog wel. Dat had ze heel discreet opgelost, want geen van zijn collega’s mocht er lucht van krijgen. Omzetbonussen zijn niet toegestaan in Roemenië, vandaar dat goed verkopende apothekers een paar keer per jaar een studiereis kunnen verdienen. Zou die beroofde apotheker wellicht de werking van voorbehoedsmiddelen in het buitenland hebben willen onderzoeken? Er gaat niets boven praktijk gericht veldonderzoek. De uren vliegen voorbij.

Als het vliegtuig door de wolken zakt, worden een blauwe Stille Oceaan en een kaal groen eilandje zichtbaar. De enige vlucht per dag landt op een baan die van kust tot kust over een engte van het eiland loopt. Aangelegd en goed onderhouden door de NASA voor het geval een Space shuttle bij terugkeer op aarde een noodlanding zou moeten maken. Een wat knullig bord geeft aan dat ISLA DE PASCUA - RAPA NUI - EASTER ISLAND op 27 09 54 graden zuiderbreedte en 109 25 36 graden westerlengte ligt. 78 voet boven de zeespiegel. 2.040 zeemijlen van Santiago en op 2.300 van Tahiti. Een uithoek dus, die op Paaszondag 1722 werd “ontdekt” door de Zeeuw Jacob Roggeveen. Na in de aankomsthal met een voucher te hebben bewezen te worden verwacht, krijg ik volgens goed Polynesisch gebruik een bloemenkransje omgehangen. In korte rieten rokje geklede heupwiegende hoelameisjes en zwoele zuidzeemuziek laten helaas verstek gaan. Net zoals de door mij besproken gids. Ik heb een persoonlijke rondleiding geboekt en krijg een lullige excursie aangeboden. “Je wilt toch zeker eerst lunchen en wat uitrusten!” Dat wil ik dus helemaal niet. Het spelletje “desplumar los turistas - toeristen uitkleden” wordt ook op het Paaseiland enthousiast beoefend. Ik wil op pad en zoveel mogelijk zien in de weinige tijd die ik op dit eiland zal zijn. Kort bekvechten in het Spaans helpt, een uur later staat de klagende gids “heb niet eens rustig kunnen lunchen” met auto bij het hotel. Onderweg naar Orongo, stoppen we bij de krater van de vulkaan Rano Kau, die een diameter van 1.600 meter heeft en 200 meter diep is. De krater staat vol met water waarop eilandjes van plantaardig materiaal drijven. Er staat een koude wind, het is onaangenaam guur voorjaarsweer.

Orongo ligt op een hoge rotspunt. Aan de ene kant de krater aan alle andere kanten de blauwe oceaan. Er staan resten van huizen, zo te zien van leisteen, van de soort die ik ooit in Wales heb gezien, alleen de vorm is anders. In Orongo hebben de huisjes de vorm van een bootje. Het dorp werd in het verleden uitsluitend vroeg in het voorjaar bewoond voor “tangatu-manu - de vogelman” ceremonie, de verkiezing van de leider van Rapa Nui voor het komende jaar. Op de rotspunt staan en liggen een grote hoeveelheid petroglieven, tufsteen waarin de vogelman is uitgehakt en de godheid Make-Make en andere religieuze symbolen. Voor de kust liggen drie eilandjes, op het verste nestelde de fregatvogel. Die komt volgens mijn gids nauwelijks meer voor op het eiland. Als nieuwe leider kon uitsluitend het hoofd van een van de zeven clans die het eiland telde worden gekozen. De vertegenwoordigers van de clans dienden na het beginsignaal van de rots af te dalen en naar het verst gelegen eiland te zwemmen. Daar aangekomen moest worden gewacht tot de fregatvogels nestelden en eieren legden. Degene die als eerste een ei raapte was de winnaar van de leiderschapsverkiezing. Hij bond het ei met een doek op zijn voorhoofd en aanvaardde de terugtocht. Totdat het zover was, volgden de clanhoofden de voortgang van de competitie vanaf de hoge rotspunt, vanaf dezelfde plek als waar ik deze historie krijg uitgelegd. Als de competitie voorbij was, ging iedereen weer terug naar huis tot het volgende voorjaar.

Sinds Rapa Nui in 1888 door de Chili werd geannexeerd en de katholieke missionarissen een einde maakten aan de heidense gebruiken van de lokale bevolking, ligt het dorp er verlaten bij en wordt alleen nog door toeristen bezocht. De analogie met Afrika is groot. Rond diezelfde tijd verdeelden de Europese grootmachten Afrika en werden prachtige eeuwenoude culturen geslachtofferd onder het mom van dat dit niet te rijmen was met het christelijke geloof. Slimme missionarissen stuurden ondertussen wel duizenden “heidense” voorwerpen terug naar hun vaderland, terwijl strafexpedities tegen volken die zich niet vrijwillig wensten te onderwerpen uitliepen op schaamteloze kunstroof. De petroglieven waren kennelijk te zwaar, waardoor er op het Paaseiland nog duizenden zijn te vinden.

wordt vervolgd