HOTELES DE LOS INMIGRANTES - ROTTERDAM, AMSTERDAM EN BUENOS AIRES(10012005)

gastbijdrage van Christine van Woensel

Voormalige ‘landverhuizerhotels’ zijn populaire pleisterplaatsen en horecagelegenheden in Nederland. De havens van Rotterdam en Amsterdam hebben er een. Deze keer was Rotterdam eerst. En wel met Hotel New York, ooit eigendom van de Holland Amerika Lijn. Het hotel ligt echt precies op de kop van de wijk ‘de Kop van Zuid’. Met de blik gericht op de Maas richting het westen, richting de Nieuwe Wereld. Vele emigranten vertrokken van hier met de Holland Amerika Lijn naar vooral Noord-Amerika om na de verwoestingen van de Eerste Wereld Oorlog een nieuw leven op te bouwen. Inmiddels is het landverhuizerhotel al een aantal jaren in gebruik als luxe hotel en restaurant. Menig Rotterdammer neemt zijn gasten mee op een boottochtje over de Maas voor een smeuïge oester, een bitterbal of gewoon een afternoon tea Driftig varen voortdurend prachtige houten taxibootjes heen en weer van Noord naar Zuid en weer terug. Cruiseschepen leggen weer aan, of worden er gedoopt, de Wilhelminapier doet weer aan vroeger denken. De Maas herleeft. Een zeer geslaagd Rotterdams project!

Amsterdam kon natuurlijk niet achterblijven. Aan de Oostelijke Handelskade, vlak tegen de nieuwe wijk IJburg aan, bleek óók nog een voormalig landverhuizerhotel te staan: het Lloyd Hotel, leeg sedert 2001 en zonder bestemming. Tsja, wat bedenk je dan? Een hotel natuurlijk! Opening: november 2004. Hotel New York werd aan het eind van de 19de eeuw gebouwd, het Lloyd Hotel dateert uit begin 20ste eeuw, een periode waarin grote getallen mensen uit Europa vertrokken. De rederij de Koninklijke Hollandsche Lloyd (niet te verwarren met de Koninklijke Rotterdamse Lloyd die op Oost-Indië voer), die indertijd de dienst uitmaakte in het Oostelijk havengebied van Amsterdam, gaf de opdracht tot de bouw van het landverhuizerhotel. In tegenstelling tot Hotel New York, dat lang als hoofdkantoor van de H.A.L. is gebruikt, heeft het Lloyd Hotel vanaf de Tweede Wereldoorlog dienst gedaan als gevangenis. Eerst onder de Duitsers, later als jeugdgevangenis.Het Rotterdamse architectenbureau (MVRDV) heeft de gevangenis omgetoverd tot een super de lux modern licht gebouw met 120 hotelkamers, twee restaurants (‘snel’ en ‘sloom’) en een culturele ambassade. Bootjes varen er niet naar toe, want het ligt niet aan de overkant zoals in Rotterdam. Dan maar met de auto of de bus vanaf CS. Of dit project gaat slagen? Als geïmporteerde Brabantse Rotterdamse, gun ik het Amsterdam wel. Bovenal omdat zoon Jan er aan het werk is om zijn reis naar Nieuw Zeeland te kunnen financieren.

En nu over naar de ándere kant van de oceaan: naar Buenos Aires Ook daar blijkt nog een landverhuizerhotel te staan: ‘El museo de la Inmigración’, geen hotel (meer) maar een museum. Jacques bracht ons er naar toe toen we hem in oktober 2004 bezochten. Lopend vanaf zijn appartement komen we in het voormalig havengebied van Buenos Aires: een kale stille boel vroeg op de winterse zondagmorgen. We hopen dat het museum open is. Via het Bureau van de Immigratiedienst, dat nog steeds als zodanig dienst doet, komen we op een soort plein waaraan het Hotel ligt. Geen kip te bekennen. Tegen alle verwachtingen in, duwen de deur open aan een waarschijnlijk nooit vervangen gammel handvat. We staan direct in een enorme zaal waar aan de linker wand een enorme foto hangt van de voormalige eetzaal, waar we ons klaarblijkelijk bevinden. Tientallen mensen nuttigen aan lange tafels de maaltijd. Een soort van gezellige boel. Langs een lange muur zijn wat tentoonstellingsborden neergezet met oude foto’s en teksten. Medische apparatuur die gebruikt werd om de immigranten te onderzoeken staan in een paar kleine vitrines. Veel meer artikelen dan dat en wat oude koffers en immigratiepapieren zijn niet bewaard gebleven. We lezen en zien de geschiedenis van de Europese landverhuizers die al in de 19de eeuw bewust werden geworven door de regering en de elite van Argentinië. De oude kolonialistische structuur zou moeten veranderen door immigranten uit Europa te laten komen, dat zou de sleutel tot ontwikkeling van Argentinië moeten zijn. Groot denker uit die tijd was Alberdi. Wettelijke maatregelen werden getroffen om de spontane immigratie te bevorderen. Immigranten hoefden geen extra belastingen te betalen en men kreeg juridische zekerheid. Religieuze tolerantie werd als zeer belangrijk gezien. Alleen invalide en demente personen en zij die een besmettelijke ziekte hadden of boven de 60 jaar waren, werden niet toegelaten. Uiteindelijk ontving Argentinië de meeste immigranten, meer zelfs dan de eigen bevolking toen groot was. Vandaar dat Argentinië ook zo europees aandoet vinden wij, het is de meest blanke stad in Zuid-Amerika.

Als we zo in de oude eetzaal rondstruinen ontdekken we iets waar we niet van hadden durven dromen: een affiche van de Koninklijke Hollandsche Lloyd aan de muur! Dit is wel fantastisch leuk. We maken de foto met Jan erbij. De emigranten en immigranten zijn wel dichter bij elkaar gekomen met deze reis.

Jacques, dank je wel!

Christine van Woensel en Jan Verschoor