NOOD BREEKT WETTEN (28072004)

“Als Evita nog zou leven, dan zou ze piquetera zijn!” Maandag 26 juli 2004, de herdenking van de sterfdag van Evita Perón. In het hart van Buenos Aires is voor het kantoor van de oliemaatschappij Repsol-YPF een sociaal protest aan de gang. Langdurig werklozen en andere minder bedeelden eisen dat YPF flessengas tegen een betaalbare, dat wil zeggen een sterk gereduceerde prijs aan hen gaat verkopen. De voorste rij demonstranten draagt een spandoek met zich mee waarop een beroemde uitspraak van Evita staat “Donde hay una necesidad, hay un derecho.” Hetgeen simpel vertaald “Nood breekt wetten” betekent Dat proberen de piqueteros vandaag eens te meer duidelijk te maken. De uitspraak staat ook op de affiches die de aanhangers van President Kirchner overal in het centrum hebben geplakt. Als het in zijn kraam te pas komt, gebruik Kirchner de woorden van Evita om zijn beleid te rechtvaardigen of om grote internationale bedrijven en instellingen, bij wie het land voor miljarden in het krijt staat, onder druk te zetten. De leiders van de piqueteros imiteren deze inmiddels beproefde tactiek “als we vandaag onze zin niet krijgen, dan staan we hier volgende week maandag weer en de week daarna opnieuw. We gaan net zolang door tot YPF toegeeft!”

Juli is een echte Perónmaand. Zowel de sterfdag van Juan Domingo Perón, als die van Evita worden dan herdacht. Op 1 juli was het dertig jaar geleden dat de oud President overleed, een kroonjaar. In de pers en op de televisie werd er daarom meer dan normale aandacht aan besteed. Oude filmbeelden werden voor de zoveelste keer in nieuwe documentaires verwerkt, sommige daarvan waren ronduit onthutsend. Met name die uit 1955 van de militaire staatsgreep tegen Perón toen vliegtuigen van de Argentijnse Marine het Casa Rosada, het presidentiële paleis, en omgeving bombardeerden met als resultaat honderden onschuldige doden. De commentaarstem spreekt poëtisch over “pagaros de fierro - vogels van ijzer” die in de heldere hemel verschenen en die nieuwsgierigheid in plaats van angst opwekten. Perón werd met zijn eigen wapens bestookt. Na de Tweede Wereldoorlog had hij uit Duitsland gevluchte vliegtuigontwerpers met open armen ontvangen. Als wederdienst hadden die Argentinië de modernste vliegtuigen van die tijd helpen bouwen. Zoals Werner von Braun de Amerikanen hun man op de maan schonk, schonk Kurt Tank, die voor en tijdens de oorlog bij Focke-Wulf werkte, aan Perón de jachtvliegtuigen, die hem het land zouden uitjagen.

Het weekeinde voordat de sterfdag van Evita zal worden herdacht begint goed. In de oude overdekte markt van San Telmo, waar niet alleen vlees, groenten en fruit maar ook bric à brac wordt verkocht, ontdek ik op zaterdagmiddag een stapeltje oude boeken over Perón en Evita. Het kleurige stripboek “Evita, leven en werk” wil ik persé hebben. Het doet er niet toe dat het al bijna stuk is gelezen, de vraagprijs interesseert me evenmin. Desalniettemin doet de verkoper er nog een schepje bovenop: “Kijk” zo legt uit “getekend door Alberto Breccia en uitgegeven in 1970 toen het bij decreet verboden om in het openbaar het woord Perón in de mond te nemen of af te drukken. Hartstikke illegaal, levensgevaarlijk!” Ik mag dat wel, het verhoogt de waarde van de aankoop ver boven de prijs die er voor moet worden betaald. Naderhand ontdek ik dat een paar jaar eerder de hele oplage van de door Breccia getekende levensgeschiedenis van Che Guevara door het bewind uit de winkels was gehaald en vernietigd.

Op zondag dwaal ik door de stad om te kijken wat er dit jaar voor aanplakbiljetten zijn te zien om de herinnering aan Evita levend te houden. Plakken en vooral wildplakken zijn goede Argentijnse gewoonten. Jaar in jaar uit worden veel muren in de stad rond de sterfdagén van Perón en Evita van een nieuw behangetje voorzien. Hetzelfde gebeurt als het grote vakbondscongres plaats vindt of het Peronistische partijcongres. Op verschillende muren staat een aankondiging voor een demonstratie op maandag gekalkt “Lunes 26 Julio, 19hs Callao y Corrientes.” Voor de getrouwen hoeft er niet te worden bijgezet waar dit over gaat, zelfs ik weet dat Evita op die dag om 20h25 ging hemelen. Aan de gevel van het hoofdkantoor van het CGT, het grote Peronistisch vakverbond, brandt de eeuwige vlam onder het tegelportret van een jonge strijdbare Eva. Op de Avenida de Mayo herinnert een eenvoudige plaquette eraan dat hier op initiatief van Evita een hostel werd gevestigd, waar aan jonge vrouwen die naar de grote stad kwamen een veilig onderdak werd geboden. Toen Eva naar Buenos Aires kwam, had zij zelf aan den lijve ondervonden wat dat betekende. Slechts drie verschillende aanplakbiljetten dit jaar. Eén waarop beide Peróns staan onder de tekst “Er is maar één Peronisme.” Een verwijzing naar de nooit aflatende machtsstrijd tussen de verschillende fracties binnen de Peronistische partij. De andere twee, een grote zwarte met “Evita Vive - Evita leeft” en een roestbruine waarop een jonge Evita staat die tevreden op twee kinderen met een goed gevuld bord neerkijkt. Op beide staat “Nood breekt wetten” het leitmotiv voor dit jaar, zo lijkt het wel.

Maandagmorgen in alle vroegte staan de dranghekken al rond het kantoor van YPF. Mijn eigen werkplek is aan de overkant, zodat ik de gebeurtenissen op de voet kan volgen. Om negen uur betrekt de op het ergste voorbereide ME haar stelling in afwachting van de piqueteros. Die arriveren rond half twaalf met veel lawaai en veel geschreeuw. Samen met mijn collega’s sta ik voor het raam te kijken. Deze goed betaalde Argentijnen leveren zeer neerbuigend commentaar op hun minder fortuinlijke landgenoten. Ik ga de straat op en maak foto’s tussen het dranghek en de schreeuwende demonstranten. Ik zie mijn collega’s achter hun veilige ramen weesgegroetjes voor mijn zielenheil bidden. Het protest verloopt overigens vreedzaam. Om half twee vertrekken de piqueteros in de richting van de Plaza de Mayo, het traditionele eindpunt van een zichzelf respecterende demonstatie. De nood heeft vandaag geen wetten gebroken, wie weet gebeurt dat volgende week. Want een ding staat als een paal boven water, aanstaande maandag staan ze er weer.