MALVINAS - 2 (06042004)

Minder dan 24 uur na de officiële herdenkingsplechtigheid, liggen de kransen en bloemen bij het monument voor de gevallenen van de Malvinasoorlog er behoorlijk verlept bij. Dat komt vast door de ongewone warmte in Buenos Aires. De herfsttemperaturen zijn veel hoger dan die in januari en februari, de normaal gesproken warmste zomermaanden. Op 2 april worden de Argentijnse militairen herdacht die in 1982, tijdens de korte oorlog om de Malvinas - de Falkland Eilanden, zijn gesneuveld. De eilanden werden toen na bijna 150 jaar Britse bezetting heroverd. De vreugde was van korte duur, na 74 dagen capituleerden de Argentijnen en waren de Britten opnieuw heer en meester. Zodoende wordt die dag door de inwoners van de Falklands als hun “bevrijdingsdag” gevierd.

In Argentinië zijn de Malvinas regelmatig in het nieuws. Vooral sinds president Néstor Kirchner vorig jaar mei bij zijn ambtsaanvaarding het Argentijnse volk bezwoer er alles aan te zullen doen om de Argentijnse soevereiniteit over de eilanden te herstellen. Niet met nog eens een zinloze oorlog, maar langs vreedzame weg. Dat zal niet meevallen. De ongeveer tweeduizend eilandbewoners voelen er absoluut niets voor om Argentijnen te worden. Het vuurtje brandend houden, daar gaat het voorlopig om. In het weerbericht wordt altijd even gemeld wat de vooruitzichten voor Puerto Argentino zijn. Dat is de Argentijnse naam voor de hoofdstad, die op de eilanden zelf tot nader order gewoon Port Stanley heet. Het televisiestation Crónica meldt met enige trots dat hun signaal overal in Argentinië is te ontvangen “inclusief las Islas Malvinas.” Ik vermoed niet dat ze er veel kijkers hebben. In het stadsdeel Caballito van Buenos Aires is een straat die “Malvinas Argentinas” heet. Aan het begin van de straat was in een mooi oud huis het restaurant “Malvinas Argentinas” gevestigd. Hoewel de lichtbakken nog in volle glorie aan de gevel hangen, is het restaurant failliet. Een veeg teken voor bijgelovige Argentijnen? Op veel plaatsen in de stad zijn er buurtcentra die “Malvinas Argentinas” heten, in het stadsdeel Once is een Hotel Malvinas. Op verschillende plekken heb ik kleine verscholen monumenten ter nagedachtenis van de gevallenen ontdekt. Niet ver van ons huis, op de hoek van de straten Paraguay en Uruguay, is een “farmacía” een kruising tussen een drogist en een apotheek die “MALVINAS” heet, voorheen “Farmacia LONDON.” De oude naam staat nog steeds op een raam boven een zijdeur. Bewust of onbewust?

Toen de regering van president Kirchner aantrad, ontdekte de nieuwe staatssecretaris van Buitenlandse Zaken tot zijn grote ergernis dat in zijn kantoor een “foute” landkaart hing. Op de kaart stonden de “Malvinas” als “Falklands” aangeduid met tussen haakjes (UK). Weg met die kaart! Schande, dat zoiets mogelijk was! Diezelfde staatssecretaris is belast met de speldenprikdiplomatie vis à vis de Britten en de “kelpers” zoals de bewoners van de eilandengroep hier worden genoemd. Een ”kelper” is dus iemand die zich op een plek bevindt, waar hij niet thuis hoort. Zo moet er een einde komen aan de charter- en lijnvluchten tussen Chili en de eilanden die door het Argentijnse luchtruim vliegen. “Alleen vluchten vanaf Argentijns grondgebied door een Argentijnse luchtvaartmaatschappij” wil hij nog toestaan. Uiteraard willen de “kelpers” daar niets van weten. Een scheepvaartmaatschappij die de eilanden wilde aandoen en route naar Argentijnse en ander Zuid-Amerikaanse havens, ziet daar voorlopig “om logistieke redenen” nog even van af. Onder Argentijnse druk? Hetzelfde ministerie heeft bedacht om bij de Engelse regering een claim in te dienen voor het vruchtgebruik van de eilandengroep sinds 1833. De kans dat er ook maar één pond zal worden overgemaakt naar Buenos Aires lijkt mij niet al te groot.

Rond 2 april is er in de media en op straat veel extra aandacht voor de Malvinas. Tegenover het monument voor de gevallenen op de Plaza San Martín staat de Torre de los Ingleses. De “Toren van de Engelsen” werd in 1910 door nazaten van Britse immigranten aan de Republiek Argentinië geschonken ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van de onafhankelijkheid. De toren werd na de oorlog omgedoopt in “Torre Monumental” maar als de klok slaat, hoor je nog steeds het geluid van de Big Ben over Buenos Aires galmen. Uit pure frustratie is in 1982 geprobeerd om de toren op te blazen. Dat mislukte, maar de structuur werd behoorlijk aangetast. Vorig jaar was de gerestaureerde toren korte tijd opnieuw voor het publiek toegankelijk, maar na een paar maanden gingen de deuren weer op slot. Op de muren van de toren en op de straat bij het monument is “Las Malvinas son Argentinas” gespoten. Een spuitbus in plaats van een springlading, vreedzamer kan het haast niet. Sjabloonartiesten hebben elders in de stad stevig hun best gedaan. Naast een afbeelding van de kaart van de eilanden staat “Malvinas waren, zijn en zullen Argentijns zijn. Engelsen eruit” en “Wij zullen winnen” gespoten. Natuurlijk is het raar dat de Britten de Malvinas als hun grondgebied blijven beschouwen, maar de Argentijnen hebben geduld “Wel 400 jaar als het moet” volgens de Minister van Buitenlandse Zaken.

Het macho taalgebruik van de politici staat in sterk contrast tot de woorden van de gewone man. In het raam van een lagere school in de Malvinas Argentinasstraat is een kleine expositie ingericht om de het hoe en waarom van de oorlog aan de leerlingen uit te leggen. Tussen de foto’s en teksten, een groot getekend hart met de kaart van de Malvinas en de woorden “in het hart van iedere Argentijn, leven de gesneuvelde soldaten nog steeds.” Bij het Malvinasmonument vind ik een handgeschreven “brief aan God” van Santiago Daniel Zucco. Hij vraagt om hen die in de absurde oorlog zijn gedood te willen zegenen. “Dat waren pas echte mannen!” Op 2 april 2005 zullen ze opnieuw worden herdacht.