|
DE BIJL ER IN! (21042003)
De bijl erin! Én de zaag! Én
de trekzaag! Én de cirkelzaag! Én
de kettingzaag! Het bekijken van het werk
van de Argentijnse beeldende kunstenaar
Nicolás Garcia Uriburu roept lekkere
primitieve gevoelens op. Mijn nieuwsgierigheid
werd gewekt door een korte televisiereportage
van de opening van een overzichtstentoonstelling
van zijn werk in het Culturele Centrum van
Recoleta. Kunstwerken waarin nu eens een
ander soort massavernietigingswapens de
hoofdrol spelen. Het zijn de wapens die
massaal de natuur om zeep helpen: watervervuiling
en grootscheepse illegale houtkap.
Pas na de expositie drie keer te hebben
bezocht, was ik er echt van overtuigd dat
de 1935 geboren Uriburu een milieuactivist
pur sang is. "Van het zuiverste water"
durf ik hem niet te noemen, omdat ik betwijfel
of dat voor hem wel opgaat. Aan de manier
waarop hij met water omgaat, zit zowel een
luchtje als een kleurtje. Uit protest tegen
de toenemende vervuiling van onze planeet
begon Uriburu tijdens de Biënnale van
Venetië in 1968 heel ludiek en demonstratief
het Canal Grande te vervuilen. Hij deed
dat volgens eigen zeggen wel op een milieuvriendelijke
manier. Er wordt een video vertoond met
de jonge Nicolás rechtop staand in
een rubberboot met krachtige buitenboordmotor,
model "Greenpeace." Als een ouderwetse
boer die zijn land aan het inzaaien is,
heeft hij een zak met zijn eigen soort zaaigoed
onder de arm. Als het over het water wordt
uitgestrooid, blijkt de zak groene verfkorrels
te bevatten. Het Canal Grande kleurt groen,
Uriburu's naam is in een klap gevestigd.
Het zou niet bij Venetië blijven.
De fonteinen van het Trocadero en het Louvre
in Parijs, de havens van Antwerpen en Nice,
de fonteinen voor het Congresgebouw in Buenos
Aires en Trafalger Square in Londen en de
East River in New York moeten er eveneens
aan geloven. Uriburu ontwierp ook een plan
om de Amsterdamse grachten groen op te laten
lichten, maar dat is bij mijn weten nooit
uitgevoerd. Het ontwerp uit 1971 is op de
tentoonstelling te zien.
Uriburu kleurt het water niet alleen, hij
bottelt het ook. In de expositieruimte staan
tientallen flessen met vervuild water erin
en een etiket erop, waar "COLORACIÓN
URIBURU" op is gedrukt, met daaronder
het jaartal en de plaats waar de fles werd
afgevuld. De cynische knipoog van de kunstenaar
naar de "Appellation Contrôlée."
Er is een uitzondering, een grote fles met
schoon drinkwater. "Laten we zuinig
zijn op het drinkwater dat aan het opraken
is. Reserve voor de toekomst" staat
op het etiket.
Uriburu's "waterwerken" zijn
te zien op foto´s en video's. Meer
houvast bieden de grote schilderijen van
onder andere de Amazone en de watervallen
van Foz de Iguazu, op de grens van Argentinië
met Brazilië. Opvallend is het werk
waarop de wereldbol of Zuid Amerika ondersteboven
staat afgebeeld. Maar wat is ondersteboven?
Zelf vindt Uriburu dat dit de Latijns Amerikaanse
manier is om de wereld af te beelden, in
tegenstelling tot de manier waarop dit door
de Europeanen is bedacht. Het zuidelijk
halfrond is in zijn perspectief het noordelijk
halfrond geworden, de Zuidpool, de Noordpool.
Het meest recente werk van Uriburu heeft
twee thema's "het slachtoffer en zijn
herinnering" en "slachtoffer en
dader" dat in het Spaans mooi samengetrokken
"victima y victimorio" heet. Plots
lijkt het werk een stuk gewelddadiger te
worden.
Een ladekastje met trekzagen overdwars in
het bovenblad en er boven een aquarel met
zaagbladen en de afbeeldingen van de bladeren
van de boom die de grondstof voor het kastje
leverde.
Een stoel met een ouderwetse handzaag dwars
door de zitting getrokken met er boven een
aquarel met aan de ene kant bijlen en aan
de andere weer die boombladeren.
Een soort nachtkastje, dat sterk op een
hakblok lijkt, met een paar bijlen erin
en er boven een aquarel met cirkelzaagbladen
aan de ene kant en boombladeren aan de andere.
Het is spannend werk, het is werk met de
boodschap van een protestartiest "blijf
met je poten van onze natuur af!" Het
aardigst wordt dat eigenlijk afgebeeld in
een werk dat in 1982 in Tokio ontstond en
pas twintig jaar later in Buenos Aires werd
afgerond. Het bestaat uit een flinke bundel
met ijzerdraad samengehouden Japanse houten
eetstokjes waaraan een etiket hangt met
de tekst "Al etend verwoesten jullie
iedere dag een bos!"
Bij de uitgang van de expositieruimte hangt
een oude bekende. Het is het schilderij
"El Grito -de Schreeuw" een portret
van Eva Perón dat ik als eens in
het Evita Museum tegenkwam. Ik ben verrast
en verbaasd, want wat doet dat doek hier
in vredesnaam? Het valt helemaal buiten
de context van het oeuvre van Uriburu. Of
zijn de rokende schoorstenen op de achtergrond
en de oorbellen met het Peronistische partijsymbool
een verlate aanklacht tegen de industrialisatiepolitiek
van het peronisme? Tekst en uitleg ontbreken,
dat begrijp ik weer wel. Daarvoor zou immers
het omhakken van een boom nodig zijn geweest?
Wat je ook van het werk van Uriburu kan
zeggen, consequent is hij wel.
|
